Türkiye'de deneysel fiziğin öncülüğünü üstlenen Sait Akpınar, 28 Mart 1913 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve ömrünü bilime adamış değerli bir fizikçidir. Ülkemizde ve Orta Doğu'da ilk kozmik ışın laboratuvarını kurarak bilim tarihine geçen Akpınar, kısıtlı imkanlara rağmen ürettiği ölçüm araçlarıyla fizik araştırmalarını Anadolu'ya taşımıştır. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi bünyesinde uzun yıllar boyunca genç bilim insanlarını yetiştiren öncü fizikçi, hem akademik dehası hem de kurucu vizyonuyla Türk bilim dünyasına derin izler bırakmıştır.
İlk Yılları ve Avrupa'daki Eğitim Serüveni
İstanbul'da, Feshane-i Amire'nin imamı olan Yahya Efendi'nin oğlu olarak doğan Sait Akpınar, eğitim hayatına 1920 yılında Hekim Kutbiddin Mahalle Mektebi'nde başlamıştır. Cumhuriyet'in ilan edilmesinin ardından mahallesinde yeni açılan ilkokula geçiş yapan Akpınar, bu dönemde özel Fransüzce dersleri alarak dil becerilerini geliştirmeye başlamıştır. 1927 senesinde ilköğrenimini bitirdikten sonra Eyüp Ortaokulu'na kaydolmuş ve buradan da 1930 yılında başarıyla mezun olmuştur. Lise eğitimi için Pertevniyal Lisesi'nin kapısından giren ilk öğrencilerden biri olan Sait Akpınar, lise sıralarındayken Almanca eğitimi almaya da özen göstermiştir.
Genç Sait, 1933 yılında liseden mezun olmuştur. Yükseköğrenimi için İstanbul Üniversitesi Elektroteknik Bölümü'nü seçmiştir. Buradaki eğitimi sırasında gösterdiği başarı sayesinde 1934 yılında Maarif Vekaleti bursunu kazanarak Almanya'ya gitme hakkı elde etmiştir. Frankfurt'taki Goethe Üniversitesi'nde başladığı eğitimine, Almanya genelinde hızla tırmanan Yahudi karşıtlığı nedeniyle üniversitedeki pek çok öğretim üyesinin görevinden uzaklaştırılması üzerine 1937 yılından itibaren Göttingen Üniversitesi'nde devam etmek zorunda kalmıştır. Göttingen'de ünlü bilim insanı Prof. Dr. R.W. Pohl'ün danışmanlığında yürüttüğü doktora çalışmalarını 1940 yılında başarıyla tamamlamıştır.
Akademik Yükselişi ve Kozmik İşın Araştırmaları
Doktorasını tamamladıktan hemen sonra ülkesine dönen genç fizikçi, Fen Fakültesi bünyesinde asistan olarak görev yapmaya başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın zorlu koşullarında, 1941 ile 1943 yılları arasında vatan görevini yerine getiren Akpınar, askerlik sonrasında akademik çalışmalarına hız kesmeden devam etmiştir. Akpınar, 1948'de doçentlik unvanını almıştır. Ertesi yıl Tecrübi Fizik Enstitüsü'ne geçiş yapmıştır. Aynı yıl Remziye Hanım ile evlenmiştir. Bu evlilikten bir kızları dünyaya gelmiştir.
Sait Akpınar, 1949 yılında Amerikan bursu almaya hak kazanarak Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Argonne Laboratuvarları bünyesinde araştırmalar yapmak üzere Amerika Birleşik Devletleri'ne gitmiştir. Burada nükleer elektronik ve kozmik ışınlar üzerine yoğunlaşmıştır. Amerika'daki çalışmalarından edindiği tecrübeyle yurda dönen Akpınar, Türkiye'nin ve Orta Doğu'nun ilk kozmik ışın laboratuvarını Uludağ'da kurma kararı almıştır. Bilimsel vizyonunu bu laboratuvarda hayata geçiren araştırmacı, kendi elleriyle imal ettiği mezon teleskobunu kullanarak gözlemler gerçekleştirmiştir. Ne var ki, o yıllarda Türkiye'deki teknik ve bilimsel malzeme yetersizlikleri bu hassas çalışmaların sürdürülmesini imkansız kılmıştır. Koşulların elvermemesi sebebiyle bu laboratuvardaki görevini sonlandırmak durumunda kalmıştır.
Kurumsal Görevleri ve Bilimsel Mirası
Akademik kariyerinde yükselmeye devam eden Sait Akpınar, 1957 yılında profesörlük unvanına layık görülmüştür. Bu süreçte sadece üniversitede ders vermekle kalmamış, devletin çeşitli nükleer ve savunma kurumlarında da etkin roller oynamıştır. Sait Akpınar'ın üstlendiği önemli kurumsal ve idari görevler şunlardır:
- 1956-1957 yılları arasında Atom Enerjisi Komisyonu Danışma Kurulu ve Reaktör Kurulu Üyeliği
- 1956-1961 yılları arasında Milli Savunma Bakanlığı Bilimsel Danışma Kurulu Üyeliği
- 1961-1969 yılları arasında Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (ÇNAEM) Müdürlüğü
Ancak Atom Enerjisi Genel Sekreterliği ile yaşadığı fikir ayrılıkları nedeniyle 1969 yılında bu müdürlük görevinden istifa etmiş ve tamamen akademik hayata dönmüştür. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'ne geri dönen Akpınar, 1979 yılından emekliliğine kadar Fizik Bölüm Başkanlığı görevini sürdürmüştür. Bu süreçte lisansüstü düzeyde katı hal fiziği dersleri vererek akademik kadroların yetişmesine katkı sunmuştur. 1983 yılında üniversiteden emekli olan profesör, aynı yılın sonunda, 27 Aralık 1983'te prestijli TÜBİTAK Hizmet Ödülü ile onurlandırılmıştır. Emeklilik yıllarında da aktif bilimsel çalışmalarından tamamen kopmayan Akpınar, 1993 senesine kadar TÜBİTAK Gebze Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü bünyesinde haftada bir gün boyunca akademik danışmanlık hizmeti sunmaya devam etmiştir. Değerli bilim insanı Sait Akpınar, 11 Mayıs 2003 tarihinde vefat etmiştir.