Türk-Moğol kökenli Babür İmparatorluğu'nun beşinci hükümdarı Şah Cihan, 5 Ocak 1592'de bugün Pakistan sınırlarında yer alan Lahor'da dünyaya geldi. Asıl adı Ebü'l Muzaffer Şehâbeddin Muhammed Sâhib-kıran olan bu kudretli yönetici, soyunu baba tarafından Timur'a, anne tarafından ise Cengiz Han'a dayandırıyordu. 1627 ile 1658 yılları arasında hüküm süren padişah, askeri fetihleri ve sivil reformlarıyla imparatorluğu gücünün doruğuna ulaştırdı. Onun döneminde atılan en büyük imza ise, eşsiz bir sevginin anıtı olan Tac Mahal oldu.
Savaş Meydanlarından Taht Kürsüsüne Uzanan Yol
Sarayda son derece sıkı ve geleneksel bir eğitim görerek yetişen veliaht prens, 1615 yılında ordunun başında çıktığı Mevar seferinde elde ettiği parlak zaferle askeri dehasını saray erkanına kanıtlamış oldu. Hemen ardından 1616'da Ahmednagar Kalesi'ni fethedince babası Cihangir Şah tarafından kendisine Şah Cihan unvanı layık görüldü. Dekken valisi olarak görev yaparken, 1622'de kardeşi Hüsrev'i öldürtüp bir yıl sonra babasına karşı ayaklandı. Bu başarısız isyanın ardından Bengal'e kaçan veliaht, Portekizlilerle ittifak arayışında hayal kırıklığı yaşayarak babasına teslim oldu ve 1626'da affedildi. 1627'de babasının vefatıyla başlayan taht kavgalarını kazanarak, Ebü'l-Muzaffer unvanıyla devletin tek hakimi oldu.
İmparatorluğun Altın Çağı ve Osmanlı ile İlişkiler
Hükümdarlığıyla Babür Devleti'ne altın çağını yaşatan Şah Cihan, askeri ve mali alanda köklü reformlara girişti. Safevîlerin elindeki Kandehar'ı savaşsız teslim alarak sınırları güvenceye alan padişah, 1633'te Devletâbâd'ı, 1636'da Ahmednagar'ı fethedip Gûlkünde'yi haraca bağladı. Bengal'de Portekizlilerin kurduğu ticaret merkezi Hugli şehrini talan edip oradaki nüfusun bir kısmını esir alan Bâbür orduları, gerçekleştirdikleri başarılı seferler sonucunda sınırları meşhur Hayber Geçidi'ne kadar uzatarak yaklaşık üç milyon kilometrekarelik devasa bir alana hükmetti. Hukuk sistemini güncelleyen, vergi ve Hâlisa topraklarını düzenleyen hükümdar hazineyi son derece zenginleştirdi. Dini hayatta muhafazakar bir çizgi izlenirken Nakşibendî, Çiştî ve Şüttârî tarikatları geniş kitlelere yayıldı.
Safevî tehdidine karşı Osmanlı Padişahı IV. Murat ile ittifak arayan Şah Cihan, elçiyle gönderdiği ortak hareket mektubunun üslubunu beğenmeyince diplomatik bağları askıya aldı. İki imparatorluk arasındaki irtibat, ancak 1649'da IV. Mehmet döneminde Özbek hanının tavsiyesiyle yeniden tesis edildi. Bu iş birliği çerçevesinde karşılıklı olarak Seyyid Muhyiddin ve Seyyid Ahmed gibi elçiler zengin hediyelerle saraylar arasında mekik dokudu.
Sanat Tutkusu, Eşsiz Eserler ve Hüzünlü Son
Mühendislik ve estetiğin zirveye ulaştığı Şah Cihan dönemi, mimarlıkta efsanevi eserler bıraktı. 1612'de evlendiği ve Mümtaz Mahal ismini verdiği eşi Ercümend Bânû Begüm, 1631'deki Burhanpur seferinde doğum yaparken vefat etti. Bunun üzerine padişah, onun anısına Tac Mahal'i yaptırdı. İmparatorluğun merkezini 1638'de Delhi'ye taşıyarak kendi adıyla kurduğu Şahcihanâbâd şehri ise surları, kanalları ve La'l Kıl'a (Kızıl Kale) ile mimarlık harikası oldu.
Şah Cihan'ın arkasında bıraktığı başlıca mimari şaheserler şunlardır:
- Aşkın ölümsüz abidesi olan Tac Mahal
- Devlet idaresinin yeni kalbi olan La'l Kıl'a
- Minareleri ve geniş avlusuyla göz kamaştıran Delhi Cuma Camii
- Sind bölgesindeki yüz kubbeli efsanevi Şah Cihan Camii
- Lahor'un simgelerinden olan ünlü Şâlîmâr Bahçeleri
Fakat bu efsanevi altın çağ trajik biçimde sonlandı. Şah Cihan, 6 Eylül 1657'de ölümcül bir hastalığa yakalanınca oğulları Dara Şükûh, Şah Şücâ, Evrengzîb ve Murad Bahş arasında amansız bir mücadele başladı. Evrengzîb, kardeşlerini öldürterek yönetime el koydu. Babasını aklını yitirdiği gerekçesiyle Agra Kalesi'ne hapseden Evrengzîb, 21 Temmuz 1658'de saltanatını duyurdu. Eski imparator, ömrünün son sekiz yılını kalenin sekizgen odasında, tam karşıdaki Tac Mahal'i seyredip vefat eden eşini yad ederek geçirdi. Kızı Cihanârâ Begüm ise bu sürgünde babasını hiç yalnız bırakmadı. Şah Cihan, 22 Ocak 1666'da 74 yaşında hayata gözlerini yumdu. Cenazesi, çok sevdiği eşinin yanına, Tac Mahal'in kalbine defnedildi.