Şah Cihan, tam adıyla Ebû'l Muzaffer Şehâbeddin Muhammed Sâhib-kıran, 5 Ocak 1592'de doğan, 22 Ocak 1666'da ölen Hindistan'daki Babür İmparatorluğu'nun beşinci hükümdarıdır. 1627-1658 yılları arasında hüküm sürmüş, eşi Mümtaz Mahal için Tac Mahal'i yaptırmasıyla tanınmıştır.
Soyu ve hükümdarlığı
Doğum adı Hürrem olan Şah Cihan, hanedanın kurucusu Babür Şah aracılığıyla Timur'un, anne tarafından ise Cuci Han yoluyla Cengiz Han'ın torunudur. Mirasçısı olduğu Timur İmparatorluğu'nu yeniden kurmaya çalıştı ve Maveraünnehir'e defalarca sefer düzenledi. Büyük atası Timur'un hayalindeki kent olan Semerkant'ı üç kez geri aldı, ancak her seferinde kaybetti. Hindistan'ın çoğu ise selefleri tarafından ele geçirilmişti. Atalarından kalan birçok sıkıntıyla, iç isyanlarla ve hanedan içindeki çekişmelerle mücadele etmek zorunda kaldı.
Mümtaz Mahal ve Tac Mahal
Şah Cihan daha çok efsanevi aşkıyla tanınır. Eşi Mümtaz Mahal'in babası, hem krallığın en soylularından biri hem de Şah Cihan'ın üvey annesi Nur Cihan'ın kardeşiydi. Mümtaz Mahal Şah Cihan'ın üçüncü eşi olmakla birlikte en çok sevdiğiydi. 1631'de on dördüncü çocukları Gauhara Begüm'ü doğururken öldü. Bunun üzerine Şah Cihan Agra'da Tac Mahal adlı anıt mezarı yaptırdı. Atalarının tercih ettiği sarı kum taşı yerine tutkuyla beyaz mermer kullandı. Yapının inşasına 1632'de başlandı ve 20 yıl sonra, 1652'de tamamlandı. Eserin yapımında, Mimar Sinan'ın öğrencilerinden İsa Mehmet Çelebi ile Agra'ya davet edilen Semerkantlı Mehmet Şerif görev aldı; kubbenin yapımından yine Sinan'ın öğrencilerinden İsmail Çelebi sorumluydu. Duvarlardaki mermer oymalı yazıları İstanbul'dan gelen hattat Settar Efendi yazdı.
Kültür ve sanata desteği
Dönemi, Babür ve Timurlu kültürü açısından tartışmasız bir altın çağ olarak değerlendirilir. Birçok şair ve minyatür sanatçısını destekledi, Hint minyatür sanatındaki Babür ekolünün oluşmasını sağladı. En büyük desteği, tutkunu olduğu mimariye verdi. Ülkenin dört bir yanında kaleler, türbeler, saraylar, camiler ve medreseler yaptırdı. Şahcihanabad, yani bugünkü Delhi kenti de bu hükümdar tarafından kurulmuştur.
Son dönemi
Hanedan içindeki iktidar mücadelesi, Şah Cihan'ın hayattayken tahttan indirilmesine yol açtı. Tac Mahal'in tamamlanmasından kısa süre sonra, akıl dengesini kaybettiği gerekçesiyle oğlu Alemgir tarafından tahttan indirildi ve Agra Kalesi'nde bir odaya hapsedildi. Rivayete göre kalan günlerini küçük bir camdan Tac Mahal'e bakarak geçirdi. Ölümünün ardından oğlu Evrengzib tarafından Tac Mahal'e, Mümtaz Mahal'in yanına defnedildi.
Benzer kişiler
- Timur (Hükümdar)
- Toktamış Han (Hükümdar)
- Büyük Katerina (Hükümdar)
- Korkunç İvan (Hükümdar)
- Attila (Hükümdar)
- Cengiz Han (Hükümdar)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Şah Cihan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.