Mehmet Rüştü Uzel, 15 Ocak 1891 tarihinde Bursa'da dünyaya gelen, Türkiye'nin mesleki ve teknik eğitim sisteminin kurulmasında tarihi roller üstlenmiş olan efsanevi bir eğitimci ve devlet adamıdır. Eğitim hayatına Bursa'da adım atan Uzel, Fransa'da kimya alanında uzmanlaştıktan sonra ülkesine dönerek ömrünü Türk gençlerinin meslek sahibi olmasına adamıştır. Kastamonu'dan İstanbul'a uzanan öğretmenlik yıllarının ardından Ankara'da en üst düzey bürokratik görevleri yürüten bu değerli şahsiyet, ülkenin dört bir yanında teknik okullar ve gezici kurslar açarak eğitimde modern bir çağ başlatmıştır. Geliştirdiği yöntemlerle meslek okullarını adeta modern birer fabrika haline getiren Uzel, Türkiye'nin sanayileşme sürecine de nitelikli insan gücü kazandırarak eşsiz bir miras bırakmıştır.
Bursa'dan Fransa'ya Uzanan Bilim Yolculuğu
Mehmet Rüştü Uzel, Bursa'nın köklü geçmişe sahip sokaklarında, merkez tahsil memurluğu yapan Hafız Süleyman Efendi'nin hanesinde hayata gözlerini açtı. Babasının çevresinde 'Güllü Berber' lakabıyla anılması, aileye Bursa yerel kültüründe sıcak bir yer kazandırmıştı. İlk öğrenimini Reyhan Paşa İlk Okulunda tamamladı. Ardından orta öğrenimini Bursa Mülki İdaresinde başarıyla bitirdi. Yükseköğrenim için rotasını Fransa'ya çevirdi. Clermont Ferrand Üniversitesi'ne kaydolarak kimya eğitimine başladı. Fransa'da bulunduğu dönemde şu alanlarda derinlemesine uzmanlaştı:
- Genel kimya
- Sınai kimya
- Zirai kimya
1913 yılında diplomasını alarak ülkesine gururla döndü. Yurt dışında edindiği bu kıymetli donanım, onun gelecekte yapacağı büyük eğitim devriminin en sağlam temel taşını oluşturdu.
Kürsülerden Yönetim Kademelerine Hızlı Yükseliş
Yurda dönüşünün hemen ardından, 1914 yılında Kastamonu Lisesi bünyesinde Fizik-Kimya öğretmeni olarak ilk dersini verdi. Kastamonu'daki ilk öğretmenlik deneyimi, onun eğitimci kimliğinin olgunlaşmasında büyük bir adım oldu. Genç dimağlara bilimi sevdiren Uzel, meslek hayatı boyunca şu saygın kurumlarda kimya dersleri verdi:
- Kastamonu Lisesi
- İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu
- Galatasaray Lisesi
Eğitimci kimliğinin yanına yöneticilik vasıflarını da başarıyla ekledi. Ayrıca İstanbul Kız Öğretmen Okulu müdürlüğü görevini de üstlendi. Sanat okullarının yönetiminin il idarelerinden alınarak Milli Eğitim Bakanlığına devredilmesiyle birlikte, 1927 senesinde Yüksek ve Mesleki Öğretim Genel Müdürlüğü makamına getirildi. Bu atama, Türkiye genelinde uygulanacak bütünsel bir mesleki eğitim reformunun da ilk habercisiydi. 1930 ile 1933 yılları arasında Talim ve Terbiye Kurulu üyeliğinde bulunarak eğitim müfredatının şekillenmesinde kritik kararlara imza attı.
Mesleki Eğitimin Kurumsallaşması ve Ülke Çapında Atılım
Yeni kurulan Mesleki ve Teknik Öğretim Dairesi Genel Müdürlüğü görevine getirilerek bu alanda tam yetkili kılındı. Bu kritik vazifeyi 1941 yılına kadar kesintisiz ve büyük bir özveriyle sürdürdü. Aynı yıl, gösterdiği üstün başarılarının bir neticesi olarak Mesleki ve Teknik Öğretim Müsteşarlığına yükseldi. Bu yüce makamda 1950 yılındaki emekliliğine kadar aralıksız hizmet etti. Müsteşarlık yıllarında, mesleki okulların ve seyyar gezici kursların tüm vatan sathında kurulmasını ve yaygınlaştırılmasını bizzat yönetti. Yeni okul binalarının inşa edilmesini sağladı. Atölye ve laboratuvarları en modern aletlerle donattı. Batılı düşünce sistemini temel alan bilinçli bir eğitim çağının kapılarını araladı. Meslek okullarının sadece teorik bilgi veren yerler olmaktan çıkıp gerçek birer eğitim kurumu haline gelmesini hedefledi.
Öncü Metotlar, Unutulmaz Eserler ve Büyük Bir Miras
Okullara döner sermaye sistemini getirerek teknik eğitimde çığır açtı. Uzel, ders verdiği tüm sınıflarda öğrencilere iş eğitimini en verimli şekilde uyguladı. Yaparak ve yaşayarak öğrenmeyi öğrenciler için adeta bir zevk ve heyecan haline getirmeyi başarıdı. Onun uyguladığı bu çağdaş eğitim metodolojisi, ileriki yıllarda ve hatta günümüzde dahi meslek okullarında geçerliliğini korumaktadır. Eğitim alanındaki tecrübelerini İtalya'daki orta dereceli genel ve mesleki öğretim sistemini inceleyen rapor niteliğindeki kitabıyla ölümsüzleştirdi. Ünlü gazeteci Mehmet Ali Birand'ın eniştesi olan Rüştü Uzel, 20 Ocak 1965 tarihinde bu dünyaya gözlerini yumdu. Tarih sayfalarına Türkiye'de mesleki ve teknik eğitimin gerçek kurucusu olarak kazınan Uzel'in adı, Gaziantep şehir merkezindeki meslek lisesinde gururla yaşatılmaktadır.