Türk klasik mûsikîsinin tarihsel seyrinde derin izler bırakan usta sanatçı Mehmet Râkım Elkutlu, Ağustos 1871 yılında İzmir'de dünyaya geldi. Yaşamı boyunca ortaya koyduğu dînî ve lâdînî mûsikî eserleriyle adından söz ettiren bestekâr, doğduğu kent olan İzmir'de müziğinin ruhunu yansıtan 450'ye yakın eseriyle adını altın harflerle yazdıran bu büyük deha, babasının vefatından sonra İzmir'in simge yapılarından biri olan Hisar Camii imamlığına tayin edildi. Sanatçı, ömrünün son gününe kadar büyük bir titizlikle sürdürdüğü bu görevinin yanı sıra, müzik dünyasında da aktif bir rol oynadı. Uzun yıllar boyunca İzmir Mûsikî Cemiyeti reisliğini üstlenerek kentin sanat hayatını organize eden usta bestekâr, 4 Aralık 1948 tarihinde yine İzmir'de vefat ederek aramızdan ayrıldı.
Mûsikîde Çeşitlilik ve İzmir Mûsikî Cemiyeti Yılları
Mehmet Râkım Elkutlu, mûsikî dünyasına kazandırdığı yüzlerce eserle olağanüstü bir çeşitlilik ve üretkenlik sergiledi. Dînî ve lâdînî mûsikînin pek çok farklı formunda özgün üretimler gerçekleştiren bestekâr, geleneksel Türk müziğinin zengin yapısını korumayı bildi. Sanatçının günümüze kadar ulaşan dört yüz elliye yakın eseri, onun bu alandaki eşsiz yeteneğini ve geniş ufkunu gözler önüne sermektedir. Elkutlu'nun zengin repertuvarı içinde şu önemli formlar yer almaktadır:
- Manevi duyguları zirveye taşıyan mistik âyin ve coşkulu ilahi formları,
- Sanatçının melodik gücünü gösteren klasik semâi kâr ve derin mûsikî yapıya sahip durak örnekleri,
- Halkın beğenisini kazanan ve günümüzde de sevilerek icra edilen geleneksel beste ve şarkı çalışmaları.
Değerli bestekâr, bireysel üretimlerinin yanı sıra İzmir'in müzikal kimliğinin şekillenmesinde de çok büyük bir rol oynamıştır. Uzun yıllar boyunca İzmir Mûsikî Cemiyeti başkanlığı (reisliği) vazifesini üstlenen Elkutlu, İzmir'deki sanatçıları bir araya getirerek mûsikînin gelişmesine ve gelecek nesillere aktarılmasına öncülük etmiştir.
Geleneksel Meşk Sistemi ve Notaya Karşı Duruşu
Usta bestekârın müzikal kimliğinin en ilginç ve üzerinde en çok düşünülen yönü, çok iyi usûl bilmesine rağmen nota bilmemesiydi. Bu durum modern dönemde şaşırtıcı görülse de, sanatçının tamamen geleneksel meşk sistemi içinde yetişmiş olmasının doğal bir sonucuydu. Dönemin müzik eğitiminde köklü bir yere sahip olan meşk usulünde, eserler hocanın ağzından birebir dinlenerek ve usul vura vura öğrenilirdi. Böylece eserlerdeki duygu bozulmadan korunurdu.
Rakım Elkutlu, notanın müzikteki duygusal aktarımı zedeleyeceğini ve eserin özgün ruhuna zarar vereceğini düşünmekteydi. Bu nedenle sanatçı, nota kullanımına her zaman mesafeli durdu. Bestekâra göre nota, eserlerin nesiller boyunca kalıcı olarak aktarılmasını sağlama konusunda faydalı bir araç olsa da, bilhassa Türk mûsikîsindeki duygu ve icra zenginliğini tam olarak yansıtamamaktaydı. Bu durum icrada eksikliğe yol açardı. Kendi eserlerini de hocalarından öğrendiği ve bizzat deneyimlediği bu eşsiz sözlü gelenekle yaşatan sanatçı, müziğin saf duygusunu korumaya odaklandı.
Hisar Camii'ndeki Ömür Boyu Süren Görevi ve Vedası
Sanatçının hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri, babasının vefatından sonra İzmir Hisar Camii imamlığına tayin edilmesi olmuştur. Bu vazifeye ölene dek devam etti. Genç yaşta üstlendiği bu manevi sorumluluğu büyük bir sadakatle yerine getiren bestekâr, vefat ettiği güne kadar bu görevini aralıksız bir şekilde sürdürmüştür. Cami cemaatiyle kurduğu güçlü bağ ve mesleğine olan saygısı, onun İzmir halkı tarafından çok sevilmesini sağlamıştır. Kendisi çok iyi usul bilmekteydi.
Hayatı boyunca hem dini görevlerini eksiksiz yerine getiren hem de Türk klasik mûsikîsine yüzlerce şaheser armağan eden Mehmet Râkım Elkutlu, 4 Aralık 1948'de doğup büyüdüğü topraklarda, İzmir'de yaşama veda etmiştir. Geride bıraktığı meşk geleneğine bağlılık felsefesi ve dînî-lâdînî formlardaki yüzlerce bestesi, Türk mûsikîsinin en kıymetli hazineleri arasında varlığını korumaktadır.