Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, 1882 yılında Girit'te dünyaya gözlerini açan ve daha sonra Hristiyanlığı seçerek Katolik dünyasında derin izler bırakan Paul Mulla, asıl adıyla Mollazade Mehmed Ali, Doğu ile Batı arasında köprü kurmuş istisnai bir şahsiyettir. Giritli seçkin bir Türk ailesinin evladı olan Mehmed Ali, Fransa'da aldığı hukuk eğitiminin ardından yaşadığı köklü bir düşünsel dönüşümle Katolikliği benimsemiş, rahiplik rütbesine erişmiş ve Roma'da İslam Bilimleri profesörlüğü yapmıştır. 1959 yılındaki vefatına kadar Vatikan nezdinde üç farklı papaya İslam dünyası ve teolojisi üzerine danışmanlık yapan Mulla, modern dönem Hristiyan-İslam diyaloğunun fikirsel zeminini hazırlayarak adını dinler tarihine yazdırmıştır.
Girit'ten Aix-en-Provence'a Arayış Yılları
Mollazade Mehmed Ali, Girit Müslüman toplumunun saygın liderlerinden ve askerî bir tabip olan babası İbrahim Pertev Bey'in himayesinde, inançlı bir Müslüman genç olarak yetişti. On dört yaşına geldiğinde babası, ufkunun genişlemesi amacıyla onu Fransa'nın Aix-en-Provence kentindeki seçkin Mignonet Lisesi'ne gönderdi. 1899 yılında bu liseden başarıyla mezun olan Mehmed Ali, istikbalini hukuk alanında görerek Aix-en-Provence Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Genç adamın Üniversitedeki derslerine devam ettiği bu dönem, hayatının en büyük dönüm noktalarından birine ev sahipliği yapacaktı. Fakültede dersler veren ünlü Katolik filozof Maurice Blondel ile yolları kesişen Mehmed Ali, onun felsefi derinliğinden son derece etkilendi. Blondel'in etkileyici derslerini ve sohbetlerini tam üç yıl boyunca kesintisiz takip eden genç hukuk adayı, iç dünyasında büyük bir sarsıntı yaşayarak Roma Katolik Kilisesi'ne katılma kararı aldı. Hızlı bir vaftiz hazırlık evresinin ardından, 1905 yılının ocak ayında vaftiz edilerek resmi olarak Hristiyan oldu ve "Paul" adını aldı. Bu kararının ardından hemen ailesinin yanına döndü. Ancak buradaki yaşamı onun için oldukça sancılı geçti. Zira babası İbrahim Pertev Bey, oğlunun İslam dinini bırakıp başka bir inanca geçmesini kabullenmekte büyük güçlük çekiyordu. Bu huzursuzluklar nedeniyle yeniden Fransa'ya yöneldi.
Savaşın Gölgesinde Rahiplik ve Tercümanlık Dönemi
Fransa topraklarına geri dönen Paul Mulla, kendisini tamamen dini hizmete adamaya karar vererek rahiplik eğitimine başladı. Zorlu ruhani olgunlaşma yıllarının ardından 1911'de rahiplik makamına kutsanan Mulla, 1913 yılında ise resmen görevine başladı. Aslında genç rahibin en büyük arzusu, doğup büyüdüğü topraklara yakın olmak ve hizmetini Türkiye'de sürdürmekti. Ancak o dönem Paris'te sürgün hayatı yaşayan tanınmış Türk siyasetçilerinden Ahmet Rıza ile yolları kesişti. Ahmet Rıza'nın telkinleri ve tavsiyeleri neticesinde bu fikrinden vazgeçti. Böylece Fransa'da kalmanın kendi misyonu için daha doğru olacağına kanaat getirdi. Aynı yıl Fransız vatandaşlığına kabul edilerek Aix-en-Provence kentinde aktif rahip olarak hizmet vermeye başladı. Çok geçmeden patlak veren I. Dünya Savaşı, onun hayatını bir kez daha hareketlendirdi. Ordu saflarına çağrılan Mulla, başlangıçta bir askerî hastanede görevlendirildi. Ancak Türkçe, Yunanca, Arapça ve Farsça dillerini çok iyi bildiği için Doğu Karargâhı bünyesinde tercüman olarak Lübnan'ın başkenti Beyrut'a gönderildi. Kendisi özellikle şu Doğu dillerine olağanüstü düzeyde hakimdi:
- Türkçe
- Yunanca
- Arapça
- Farsça
Savaşın çetin şartlarında bu önemli vazifeyi layıkıyla yerine getirdikten sonra, 1919'da yeniden Fransa'ya döndü. Aix-en-Provence'da hem rahiplik görevine devam etti hem de öğretmenlik yaptı.
Vatikan Günleri ve Papalık Danışmanlığı
Paul Mulla'nın taşradaki mütevazı yaşamına razı olmayan eski hocası Maurice Blondel, 1924 yılında onu Pontifical Oriental Institute (Papalık Doğu Enstitüsü) başkanına tavsiye etti. Papa XI. Pius'un doğrudan onayıyla Paul Mulla, 1924-1925 akademik döneminde Roma'ya resmen davet edildi. Enstitüde İslam teolojisi ve doğu dilleri üzerine dersler vermeye başlayan Mulla, kısa sürede büyük takdir topladı. Eski adı Mollazade Mehmed Ali olan bu yetenekli akademisyen, 1927 yılında "monsignor" makamına layık görüldü. Daha sonra kendi manevi arayışını ve Hristiyanlığa uzanan sıra dışı içsel yolculuğunu anlatan bir kitap yazdı. Mulla'nın engin bilgi birikimi sadece akademiyle sınırlı kalmayarak, o dönem tahta oturan üç farklı papaya İslam konularında danışmanlık yapmasını sağladı. Bu liderler Papa XI. Pius, XII. Pius ve kısa bir süre için de XXIII. Ioannes idi. Ciddi görme sorunları yaşaması nedeniyle çok fazla eser yayımlama şansı bulamasa da Katolik Kilisesi'nin İslam anlayışı üzerinde köklü ve vizyoner bir etki bıraktı. 1959 yılındaki vefatına kadar enstitüdeki görevini sürdüren bilge şahsiyet, Roma'da hayata gözlerini yumdu. O, günümüzde dinler arası diyalog zeminlerinin en önemli öncülerinden biri olarak kabul edilmektedir.