Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde dünyaya gelen Şehzade Osman Fuad Efendi, hem askerî kariyeri hem de spor tarihindeki rolüyle öne çıkan önemli bir hanedan üyesidir. 24 Şubat 1895 tarihinde İstanbul'da, gözaltında tutulan ailesinin yanında, Çırağan Sarayı'nda hayata gözlerini açmıştır. Dedesi Sultan V. Murad'ın gözetim altındaki yaşamı sırasında doğan şehzade, çocukluk yıllarını saray duvarları ardında müzik ve beste dersleri alarak geçirmiştir. 1904 yılında dedesinin vefatıyla birlikte serbest kalan Osman Fuad Efendi, askerlik mesleğini seçerek farklı bir yola girmiştir. Genç yaşta üstlendiği Fenerbahçe Spor Kulübü başkanlığı görevinde edindiği yöneticilik tecrübesi ve cephelerde sergilediği gönüllü vatan savunması hizmetleri, onu döneminin en aktif ve saygın şehzadelerinden biri hâline getirmiştir.
Saray Duvarlarından Trablusgarp Cephesine
Çırağan Sarayı'ndaki zorunlu ikametin sona ermesinden sonra askerî eğitime yönelen şehzade, henüz çok genç yaşta vatan savunmasında görev almıştır. 1911 ile 1913 yılları arasında Fenerbahçe'nin altıncı başkanı olarak spor dünyasında aktif bir idarecilik üstlenmiştir. Kulübündeki yöneticilik döneminin ardından, henüz 16 yaşındayken gönüllü olarak Trablusgarp cephesine gitmiştir. Libya'da İtalyan kuvvetlerine karşı savaşmıştır. Trablusgarp cephesindeki İtalyan işgaline karşı yürütülen savunmada yerel direnişçilerle omuz omuza çarpışan genç şehzade, bu sırada gelecekte Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olacak Yüzbaşı Mustafa Kemal ile tanışarak Sirenek Harekâtı'na bizzat katılmıştır. Cephe dönüşünde Harbiye'deki eğitimine devam eden Osman Fuad Efendi, 1914 yılında mülâzım-ı sâni (teğmen) rütbesiyle okulundan başarıyla mezun olmuştur.
Avrupa Savaş Akademilerinde Bir Şehzade
Askerî kariyerindeki başarıları sayesinde rütbeleri hızla yükselen şehzade, aynı zamanda uluslararası alanda da önemli bir eğitim sürecinden geçmiştir. Harbiye mezuniyetinin ardından 1915'te mülâzım-ı evvel (üsteğmen), 1916 yılında ise yüzbaşı rütbesine terfi ettirilmiştir. İmparatorluğun müttefiki olan Almanya'ya askerî eğitim alması amacıyla gönderilen şehzadeler arasında yer almıştır. Şehzâde Abdürrahim ve Abdülhalim Efendiler ile birlikte gittiği Berlin Askerî Akademisi'nde modern savaş taktikleri üzerine eğitim almıştır. Almanya'da yoğun bir eğitim aldı. Potsdam'da bulunan prestijli hassa hussar (süvari) alayında stajyer olarak görev alarak askerî yeteneklerini geliştirmiştir. Almanya'daki eğitimi sırasında, 12 Kasım 1914 tarihinde Kayzer II. Wilhelm'in Berlin'deki karargâhını ziyaret eden heyette bulunmuştur. Kayzer şehzadelere nişan verdi. Almanya'daki eğitim ve staj sürecini başarıyla tamamlayıp ülkesine dönen şehzade, 11 Kasım 1919 tarihinde binbaşı rütbesine terfi ettirilerek başkentin asayişinden sorumlu İstanbul merkez kumandanlığı gibi son derece kritik bir göreve getirilmiştir. Görev yeri artık payitahttı.
Sürgün Yılları, De Gaulle Dostluğu ve Son Dönem
Osman Fuad Efendi'nin özel hayatı ve sonraki yılları, imparatorluğun çöküşü ve cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte büyük bir değişim geçirmiştir. 1920 yılında, Çırağan Sarayı'nda Abbas Halim Paşa'nın kızı Nebile Kerime Hanımefendi ile görkemli bir törenle evlenmiştir. Ayrıca eşinin babası Abbas Halim Paşa, Osmanlı devletinde valilik ve nazırlık yapmış, Sadrazam Said Halim Paşa'nın da kardeşi olan önemli bir devlet adamıydı. Bu evlilikten çiftin çocukları olmamıştır. 1924 yılındaki sürgün kararıyla Fransa'ya yerleşen şehzade, burada zorlu ama saygın bir yaşam mücadelesi vermiştir. Ağabeyi Şehzade Ahmed Nihad Osmanoğlu'nun vefatının ardından, 4 Haziran 1954 tarihinde Osmanlı Hanedan Reisi unvanını devralmıştır. Bu görevi ölümüne kadar sürdüren Osman Fuad Efendi, savaş yıllarında kurduğu yakın ilişkiler sayesinde Fransa'da saygın bir konum edinmiştir. Kendisinin şahsi dostu olan General Charles de Gaulle, şehzadeye diplomatik pasaport sağlayarak uluslararası seyahatlerini kolaylaştırmıştır. Bu pasaportla pek çok ülkeye resmî veya gayriresmî ziyaretlerde bulunan son hanedan reisi, 19 Mayıs 1973 tarihinde Nice kentinde 78 yaşında hayatını kaybetmiştir. Cenazesi Paris'teki Bobigny Müslüman Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Aşağıdaki listede Osman Fuad Efendi'nin hayatına dair önemli dönüm noktaları yer almaktadır:
- 1895 yılında gözaltında tutulan ailesinin yanında Çırağan Sarayı'nda doğmuştur.
- 1911-1913 yılları arasında Fenerbahçe Spor Kulübü'nün başkanlığını yürütmüştür.
- 1914 yılında Harbiye'den teğmen rütbesiyle mezun olup cephelere katılmıştır.
- 1924 yılındaki hanedan sürgününün ardından Fransa'ya yerleşmiştir.
- 1954 yılından vefat ettiği 1973 yılına kadar Osmanlı Hanedan Reisi sıfatını taşımıştır.