Türk askeri tarihinin en fırtınalı dönemlerine bizzat tanıklık eden ve bu süreçte kilit roller üstlenen emekli subay Osman Deniz, Girit'te 1922 yılında dünyaya geldi. 1960'lı yılların darbe ve ihtilal girişimlerinin merkezinde yer alan Deniz, 3 Şubat 2011 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Genç bir topçu asteğmen olarak adım attığı ordu saflarında, zamanla ihtilalci hareketlerin İstanbul temsilciliğine kadar uzanan sıra dışı bir yaşam öyküsüne imza attı. Türkiye'nin yakın tarihindeki en kritik askeri protokollere kalemiyle yön veren bu önemli figür, hem hapis yıllarıyla hem de idama giden arkadaşlarına şahitlik ettiği Mamak günleriyle hafızalarda yer edindi.
Askeri Kariyeri ve 27 Mayıs Dönemi
Osman Deniz, 1943 yılında Harp Okulundan topçu asteğmen rütbesiyle mezun olarak profesyonel askeri yaşamına ilk adımı attı. Ordudaki yükselişi sürerken, Türkiye'nin siyasi çehresini değiştiren 27 Mayıs 1960 Darbesi'nde etkin bir rol oynadı. Aynı yıl Kara Harp Akademisini başarıyla tamamlayan kurmay asker, darbenin hemen ardından sivil yönetim kademelerinde görevlendirildi. Bu çerçevede İstanbul Vali Muavinliği ve Şişli Kaymakamlığı gibi idari görevleri üstlendi. Bu önemli görevler, onun askeri yeteneklerinin yanında sivil idaredeki etkinliğini de ortaya koyan önemli dönüm noktaları oldu.
Talat Aydemir ile Yolların Kesişmesi ve İhtilal Girişimleri
Osman Deniz'in hayatının en hareketli dönemi, 1961 yılında Ankara Kara Harp Okulunda öğretmenlik yaptığı sırada başladı. Burada, dönemin karizmatik lideri Albay Talat Aydemir ile tanışarak onunla yakın bir dostluk kurdu. Aydemir aracılığıyla ordu içindeki gizli bir yapılanma olan Türk Silahlı Kuvvetler Birliği'ne üye oldu. Bu gizli örgüt, yakın dönem Türk askeri tarihine yön verecek hamlelerin mutfağı konumundaydı. Ankara'daki albaylar ile İstanbul'daki generaller arasında varılan 9 Şubat 1962 tarihli darbe protokolü, bizzat Osman Deniz'in el yazısıyla kaleme alındı.
Tarihe 22 Şubat 1962 ayaklanması olarak geçen askeri müdahale teşebbüsü hedefine ulaşamadı. Bu başarısız hareketin ardından tasfiye edilen genç subaylar ve emekliliğe sevk edilen albaylar grubunda Deniz de yer alıyordu. Ancak bu gelişme onu askeri ve siyasi mücadeleden uzaklaştırmadı. Aksine, 21 Mayıs 1963 tarihinde gerçekleştirilmesi planlanan ikinci darbe girişiminin hazırlıklarında aktif olarak yer aldı. İstanbul bölgesinin tek yetkili temsilcisi sıfatıyla hazırlıkları büyük bir gizlilik içinde yürüttü.
İdam Kararı, Hücre Günleri ve Yassıada Söylentisi
21 Mayıs 1963 darbe teşebbüsünün de başarısızlıkla sonuçlanması üzerine askeri mahkeme süreçleri başladı. Mahkeme sonunda hareketin lider kadrosundan dört isim idama mahkûm edildi. Talat Aydemir, Fethi Gürcan ve Erol Dinçer ile birlikte ölüm cezası alanlar arasında Osman Deniz de vardı. İdam hükmünün ardından Mamak Askeri Cezaevi'ne nakledilen Deniz, burada hayatının en zorlu 13 ayını geçirdi. Kader birliği yaptığı en yakın arkadaşlarının darağacına götürülüşlerine çaresizce şahitlik etti.
Buna karşın, Osman Deniz'in infazı dönemin siyasi arenasında beklenmedik bir gelişmeyle engellendi. Adalet Partisi milletvekilleri arasında yayılan bir söylenti onun hayatını kurtardı. Milletvekilleri, Yassıada yargılamaları sırasında Deniz'in devrik Başbakan Adnan Menderes'e kahve ikram ettiği duyumunu almıştı. Bu insani tavırdan etkilenen Meclis üyelerinin oylamayı ertelemesi sayesinde idam kararı onaylanmadı. İşin ilginç yanı ise Osman Deniz'in Yassıada'da hiçbir zaman görev yapmamış olmasıydı. Bu tarihi yanılgı, onu mutlak bir ölümden kurtaran hayati bir tesadüf haline geldi.
Cezaevi Yılları ve Edebi Mirası
İdam kararının mecliste onaylanmamasının ardından Osman Deniz'in cezaevi yılları farklı illerde devam etti. Tarihi Sinop Cezaevi'nde 3 yıl boyunca kalan eski kurmay, ardından İstanbul'daki Toptaşı Cezaevi'ne nakledilerek 8 ay da burada yattı. Dönemin getirdiği af yasasıyla 1974 yılında nihayet özgürlüğüne kavuştu. Ancak siyasi çalkantılar peşini bırakmadı. 12 Mart 1971 muhtırası sonrasındaki askeri yargılamalarda yeniden tutuklanarak 146/1 maddesi uyarınca yargılandı. Bu yargılamanın ardından Selimiye Kışlası'nda 7 ay daha tutuklu kaldı.
Deniz'in askeri kariyeri, darbe girişimleri ve zindanlarda geçen mücadele dolu yılları Türk edebiyatına da konu oldu. Onun bu fırtınalı hayatı ve tarihi tanıklıkları, yazar Yasemin Bradley tarafından kaleme alınarak romanlaştırıldı. Söz konusu eser, Eylül 2002 tarihinde Yapı Kültür yayınları aracılığıyla okurlarla buluştu. Osman Deniz'in anılarını ve mücadele dolu yaşamını anlatan esere dair detaylar şunlardır:
- Kitabın Adı: Parola: Harbiyeli Aldanmaz
- Yazarı: Yasemin Bradley
- Yayın Evi ve Tarihi: Yapı Kültür yayınları, Eylül 2002