Mehmet Orhan Duru, 18 Aralık 1933'te İstanbul'da doğan, 25 Ocak 2009'da İstanbul'da ölen Türk öykücü, yazar, gazeteci ve veterinerdir. İngilizce science-fiction sözcüğünü Türkçeye "bilim-kurgu" olarak çevirip kazandıran kişi olarak bilinir. Eserlerini Cüneyt Gabran mahlasıyla da yazmıştır. Oyuncu Ülkü Duru'nun ağabeyidir.
Edebî anlayışı
Garipçiler akımına karşı çıkarak şiirin zengin ve kapalı bir anlatımı olmasını savunan, adını yazdıkları dergiden alan Maviciler akımından ve Bunalım Edebiyatı olarak da anılan geleneksel anlayıştan ayrılarak dili simgesel, imgesel ve soyut bir kullanım alanına taşıyan 1950 Kuşağı öykücülerindendir.
Yaşamı
Rumelihisarı'nda, Hatice Hacer Hanım ile İbrahim Etem Bey'in iki çocuğundan biri olarak dünyaya geldi. İlkokulu Çankırı'da, ortaokulu Beşiktaş Birinci Erkek Ortaokulu'nda başlayıp Afyon'da tamamladı. Edebiyata ilgisi 1948'de girdiği Afyon Lisesi'nde başladı. Edebî yaşamına lise yıllarında şiirle başladı, kısa süre sonra öykücülüğe yöneldi. İlk öyküsü Kadın ve İçki 1953'te Küçük Dergi'de yayımlandı. 1956'da Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nden mezun oldu; İstanbul'da ve askerliğinin ardından Urfa'da veteriner olarak çalıştı. 1959'da fakültede Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalı'nda asistan oldu ve ilk öykü kitabı Bırakılmış Biri yayımlandı. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından askerî yönetimin Ekim 1960'ta üniversitelerden ihraç ettiği 147 öğretim elemanından biri oldu.
Gazetecilik
Muzaffer Erdost ve Bülent Ecevit'in desteğiyle 1961'de Ulus gazetesinde çalışmaya başladı. Ağustos 1962'de gazetenin bursuyla bir yıllığına Amerika'ya gitti ve üç ay Rocky Mountain News gazetesinde çalıştı. Ankara'ya dönünce Cumhuriyet'te çalışmayı sürdürdü. Ulus ve Cumhuriyet'in yanı sıra Milliyet, Hürriyet, Evrim, Yeni Ufuklar, Pazar Postası, Yelken ve Dost gibi gazete ve dergilerde yazdı. 1965'te yazar ve çevirmen Sezer Özlü ile evlendi. En son Interstar TV'de haber müdürlüğü yaptı, ardından yazarlığa devam etti.
Bilim-kurgu terimi
Öncesinde "düşbilimsel yapıt" ve "düşsel bilim" gibi karşılıklar önerilen sözcüğü, ilk olarak Türk Dil Kurumu'nun Türk Dili dergisinin 1 Ocak 1973 tarihli sayısında "bilim-kurgu" olarak önerdi. Öneri daha sonra TDK tarafından resmîleştirildi.
Eserleri
Öykü kitapları arasında Bırakılmış Biri (1959), Denge Uzmanı (1962), Ağır İşçiler (1974), Yoksullar Geliyor (1982), Şişe (1989), Bir Büyülü Ortamda (1991), Fırtına (1997), Kazı (2006) ve Küp (2008) bulunur. Gezi yazısı olarak Kıyı Kıyı Kent Kent (1977) ve Anamur'dan Bodrum'a Mavi Gezi (1986), deneme olarak Hormonlu Kafalar (1992), İstanbulin (1995), Tango Geceleri (1999) ve Öykü Yazmanın Sırları (2008) kitaplarını yazdı. Werner Heisenberg, B. Traven ve Prokopius gibi yazarlardan çeviriler yaptı. Ölümünden sonra yazıları Roman Medyadan Önce Gelir adıyla derlendi; asistanı Burak Fidan ile yazdığı tek romanı Az Roman da ölümünden sonra yayımlandı. 25 Ocak 2009'da öldü, Teşvikiye Camii'ndeki cenaze töreninin ardından Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi.
Benzer kişiler
- Dostoyevski (Yazar)
- Jale Sancak (Yazar)
- Ahmet Hakan (Yazar)
- Albert Camus (Yazar)
- Ali Kemal (Yazar)
- Amin Maalouf (Yazar)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Orhan Duru maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.