Onat Kutlar, 25 Ocak 1936’da Alanya’da dünyaya geldi; tam adı Mehmet Arif Onat Kutlar’dır. Kökleri Gaziantep’e uzanan Kutlar, hakim olan babası Ali Rıza Kutlar’ın görev yerleri nedeniyle Malatya ve İzmir’den geçti; altı yaşında yerleştiği Gaziantep’te büyüdü ve 1954’te Gaziantep Lisesi’nden mezun oldu. İlk öykülerini lisenin “İlke” adlı dergisinde yayimlayan genç Kutlar, edebiyatın yanı sıra mimarlık ve hukuk gibi farklı alanlara yöneldi; ancak asıl tutkusu onu önce Paris’e, sonra Türk sinemasının kalbine taşıdı.
Edebiyat Dünyasına Giriş
1952’den itibaren çeşitli dergilerde Şiir ve hikayeler yayimlayan Kutlar, asıl ünkârını 1959’da çıkan İshak adlı öykü kitabıyla elde etti. Bu yapıt, 1960 yılında Türk Dil Kurumu Ödülü’nü kazandı; Kutlar, Türk edebiyatındaki özgün sesini böylece duyurdu. İstanbul Hukuk Fakültesi’nde okurken Erdal Öz, Kemal Özer, Hilmi Yavuz ve Doğan Hızlan gibi isimlerle birlikte “a Dergisi”’nin kurucuları arasında yer aldı. Hukuk eğitimini yarıda bırakarak 1961’de Paris’e giden Kutlar, felsefe eğitimi aldı; iki yıl sonra yurda dönünde Doğan Kardeş Dergisi’nde çalıştı.
Türk Sinemasına Açılan Kapı
1965 yılında hem Türk Sinematek Derneği’ni hem de Yeni Sinema dergisini kuran Kutlar, 1965-1976 yılları arasında derneğin başkanlığını yürüttü. Sinematek, dünya sinemasının kapılarını Türkiye izleyicisine açan bir kültür köprüsü işlevi gördü. Bu süreçte senaryo kalemini de kullanan Kutlar’ın imzası taşıyan filmler uluslararası festival ödülleri aldı:
- Yusuf ile Kenan (1979)
- Hazal (1979)
- Hakkari’de Bir Mevsim (1983, Ferit Edgü ile birlikte)
1975’te Polonya Kültür Madalyası’na layık görüldü; 1985’te Berlin Film Festivali’nde jüri üyelik görevi üstlendi. İstanbul Film Festivali Düzenleme Kurulu’nda ve İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı İcra Kurulu’nda da aktif rol aldı. 1978’de Kültür Bakanlığı Sinema Yapım ve Gösterim Merkezi’nin kuruluş sürecine katkı sağladı. Meydan, Yeni Sinema, Milliyet Sanat ve Papirüs gibi dergilerde yayımladığı sinema yazılarını Sinema Bir Şenliktir başlığı altında bir araya getirdi.
Son Yıllar ve Miras
1989’da İranlı şair Füruğ Ferruhzad’ın şiirlerinden derlediği seçmeyi Sonsuz Günbatımı adıyla Türkçeye kazandırdı. 1994’te Fransız hükümeti tarafından L’Ordre des Arts et des Lettres nışanıyla ödüllendirildi. Aynı yılın son günü, 30 Aralık 1994’te The Marmara Otel’e düzenlenen bombalı saldırıda ağır yaralanan Kutlar, 11 Ocak 1995’te yaşamını yitirdi. Ardında bıraktığı Şiir kitabı Unutulmuş Kent, 1996’da Fransa’da Royaumont Vakfı’nca yayımlandı; Gündemdeki Konu ve Gündemdeki Sanatçı adlı derleme kitapları ise Cumhuriyet gazetesindeki yazılarından oluşturuldu.