Türkiye'nin kentleşme ve çevre koruma mücadelesinde simge isimlerinden biri olan mimar, gazeteci ve yazar Oktay Ekinci, 1952 yılında Balıkesir'de hayata gözlerini açtı. Aslen Karslı olan Ekinci, babası Süleyman Ekinci'nin askeri görevleri nedeniyle ilköğretimini Erzincan ve İstanbul gibi farklı şehirlerde tamamladı. Orta öğrenimini ise İstanbul Pertevniyal Lisesi'nde başarıyla bitirdi. 1969 senesinde girdiği Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Mimarlık Bölümü'nden mezun olduktan sonra aynı okulda yüksek lisans eğitimini de tamamladı. Üniversite yıllından itibaren toplumsal duyarlılığıyla öne çıkan Ekinci, Fatih Halkevi yöneticiliği ve akademi bünyesinde öğrenci temsilciliği gibi sorumluluklar üstlendi. Bu aktif dönemde Politika gazetesinde ve çeşitli dergilerde gazetecilik ve çizerlik faaliyetlerine başladı. Çizdiği karikatürlerle birçok sergiye katılarak ödüller kazandı.
Muğla'dan Başlayan Kamu Hizmeti ve Koruma Politikaları
Akademik altyapısını tamamlayan Oktay Ekinci, 1978 yılında Muğla Belediyesi'nde İmar Müdürü olarak kamu görevine adım attı. Bu görevini 1980 yılına kadar kararlılıkla sürdürdü. Muğla'nın eşsiz kentsel sit alanı ile doğal ve tarihsel mirasının korunmasına yönelik planlama çalışmalarına yön verdi. İlgili koruma uygulamalarını bizzat yöneterek tarihi dokunun muhafaza edilmesini sağladı. Aynı dönemde yerel basında da aktif rol alarak Muğla Devrim Gazetesi bünyesinde etkili köşe yazıları kaleme aldı. Ancak 12 Eylül 1980 askeri müdahalesinin ardından belediyeye atanan yeni yönetimle mesleki ilkeler doğrultusunda anlaşmazlığa düştü. Görevinden istifa eden Ekinci, kendisi gibi yüksek mimar olan eşi Zehra Ekinci ile birlikte serbest mimarlık yapmaya başladı. Eşinin tam adı Zehra (Fıstıkoğulları) Ekinci olup, çift birlikte pek çok özgün mimari projeye imza attı.
Mimarlar Odası Genel Başkanlığı ve Çevre Savunuculuğu
Kariyeri boyunca meslek örgütlenmesine büyük değer veren Ekinci, Mimarlar Odası'nın her kademesinde etkin roller üstlendi. Muğla'da oda temsilciliği yaparak yerel düzeyde çalıştı. Genel merkez bünyesinde yayın komitesi üyeliğinde bulundu. 1988-1990 yılları arasında genel başkan yardımcısı olarak genel yönetim kurulunda yer aldı. Kent bilincinin yaygınlaşması için aralıksız çalışan Ekinci, 1992 ile 1996 yılları arasında iki dönem boyunca Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Başkanlığı görevini yürüttü. Bu süreçteki başarılarının ardından meslektaşlarının büyük desteğiyle 1998-2000 ve 2000-2002 dönemlerinde Mimarlar Odası Genel Başkanı seçildi. Ekinci, ulusal çapta yürüttüğü bu görevler sırasında çevre hakları, koruma imar planları ve tarihi mirasın korunması konularında toplumsal muhalefetin en gür seslerinden biri oldu.
Kürsülerden Gazete Köşelerine Ulaşan Bilgi ve Birikim
Akademik hayatını da sürdüren Oktay Ekinci, 1993 yılından itibaren Mimar Sinan Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlamacılığı Bölümü'nden öğretim görevlisi olarak dersler verdi. Yüksek lisans öğrencilerine aktardığı "Kentsel Planlamada Yerel Kimlik" ve "Koruma Politikaları" dersleri, yeni nesil plancıların yetişmesinde temel taş teşkil etti. Yazılı basındaki en uzun soluklu yürüyüşünü ise 1980 yılından itibaren Cumhuriyet Gazetesi'nde yazmaya başladığı ünlü "Çed Köşesi" aracılığıyla gerçekleştirdi. Bu köşede çevre sorunlarını, ranta dayalı imar projelerini ve kültürel varlıkların tahribatını durmaksızın sorguladı. Kentlerin sesi olmayı amaçlayan Ekinci, Kars Ardahan Iğdır Siyasal Birikim Gazetesi'nde de köşe yazılığı yaptı. Televizyon ekranlarına da adım atarak 2012 yılında Ulusal Kanal'da "İmar Dosyası" adlı televizyon programını hazırlayıp sundu. Ayrıca 1993 yılından itibaren farklı illerdeki Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulları'nda üye olarak sorumluluk aldı. 2001 senesinden itibaren ise Muğla Koruma Kurulu üyesi olarak görev yaptı.
Ödüller, Eserler ve Vefatı
Kariyeri boyunca gösterdiği üstün gayretler ve yürüttüğü başarılı çevre kampanyaları sayesinde ulusal ve uluslararası arenada pek çok saygın ödüle layık görülen Ekinci'nin kazandığı ödüller şunlardır:
- 1995: "İstanbul'u Sarsan On Yıl" başlıklı araştırma dizisiyle Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Başarı Ödülü'nü kazandı.
- 1996: Mimarlar Odası'nın düzenlediği "Kayaköyü Barış ve Dostluk Köyü" kampanyasındaki aktif çalışmaları nedeniyle Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülü'ne layık görüldü.
- 2001: Mimarlık mirasına yönelik toplumsal bilinci artırma çabalarından ötürü, ICCROM (Uluslararası Kültürel Varlıkların Restorasyonu ve Korunması Çalışmaları Merkezi) tarafından dünya basınından örnek seçilen yazarlarla birlikte verilen Onur Ödülü'nün sahibi oldu.
- 2002: Avrupa-İstanbul yayın grubunun prestijli İstanbul - Kent Ödülü'nü aldı.
- 2002: Mimarlık sanatının geçmiş kaynaklarının korunmasındaki büyük emekleri sebebiyle Türk Sanat Kurumu'nun "Yılın Sanatçıları" programı kapsamında kendisine Sanat Onur Ödülü takdim edildi.
Kalemini kentsel uyanışın aracı kılan üretken yazar, ömrü boyunca çevre, imar, deprem ve tarih bilinci üzerine odaklanan çok sayıda kitap yayımladı. Ekinci'nin kaleme aldığı değerli eserler şunlardır:
- Çevremiz de Demokrasi Bekliyor (1991)
- Memleketimden Çevre Manzaraları (1991)
- İnsan Hakları ve Çevre (1994)
- İstanbul'u Sarsan 10 Yıl: 1983-1993 (1994)
- Dünden Bugüne İstanbul Dosyaları (1995)
- Bütün Yönleriyle Taksim Camisi Belgeseli (1997)
- Yüzyılın Direnişçisi Küba Devrimi ve Tarih Bilinci (1997)
- Çevreciliğin ABC'si (1997)
- Şeriatın Kravatlı Başkanı (1998)
- Rant Demokrasisi Çöktü: Deprem Yazıları (1999)
- İstanbul'un "İslambol" On Yılı: Mart 1994 - Mart 2004 (2004)
- Adanmış Yazılar Korumak Sevgidir! (2005)
- Kars Kitabı (2006)
Doğal çevre ve kentsel kimlik koruyuculuğuna adanmış bu onurlu yaşam, 15 Ekim 2013 tarihinde hüzünlü bir şekilde son buldu. Değerli mimar ve gazeteci Oktay Ekinci, geçirdiği beyin kanaması sonucunda İstanbul'daki Alman Hastanesi'nde 61 yaşında yaşamını yitirdi. Geride bıraktığı özgün yazıları, kentsel koruma projeleri ve fikirleri, Türkiye'nin mimari ve çevresel mücadele tarihinde yaşamaya devam etmektedir.