Nizamettin Alkumru, Laz halkının tarihi ve kültürel mirasını aydınlatmak amacıyla gerçekleştirdiği kapsamlı araştırmalarla tanınan Laz kökenli Türk yazar ve iç hastalıkları uzmanıdır. Artvin’in Hopa ilçesinde, 18 Şubat 1921 tarihinde dünyaya gözlerini açan Alkumru, yaşamının önemli bir bölümünü tıp hekimliğine adadıktan sonra özellikle emeklilik döneminde Laz kültürü üzerine odaklanarak geride önemli yazılı eserler bırakmış ve 5 Ekim 2008’de İstanbul’da vefat etmiştir.
Tıp Eğitiminden Uzmanlığa Uzanan Yıllar
Khosthoğlu sülalesine mensup bir ailenin altı çocuğundan en büyüğü olan Alkumru, eğitim hayatına kendi köyünde başladı. İlkokulun dördüncü yılına kadar doğduğu köyde okuduktan sonra, son iki sınıfı Perşembe'de, ortaokul eğitimini ise Rize'de tamamladı. Eğitim azmi sayesinde 1940 yılında prestijli Kabataş Erkek Lisesi'nden mezun olmayı başardı. Lise eğitiminin ardından yükseköğrenim masraflılarını karşılayabilmek için bir süre Zonguldak'ta çalışarak para biriktirdi. Bu birikimle adım attığı İstanbul Tıp Fakültesi'ni başarıyla bitirip iç hastalıkları dalında uzmanlığını aldı. Mesleki faaliyetleri kapsamında üç yıl Hopa'da, altı yıl da Almanya'da hekim olarak görev yaptı. Ayrıca Murgul Bakır Endüstri Fabrikası bünyesinde de görev alan uzman hekim, 1982 senesinde Göztepe Hastahanesi'nden emekli olarak meslek hayatını noktaladı. Alkumru, 1957 yılında kendisi gibi Hopalı olan çocuk hekimi Ruhat Hanım ile hayatını birleştirdi.
Laz Kültürü ve Tarihi Araştırmaları
Nizamettin Alkumru'nun Laz kültürüne olan ilgisi henüz 13 yaşındayken filizlenmişti. Bu köklü ilgi, 1980'li yıllarla birlikte somut içerik üretimlerine ve araştırmalara dönüştü. Tarihçi Orhan Köprülü'nün yönlendirmesiyle harekete geçerek İslam Ansiklopedisi başta olmak üzere çeşitli kütüphane kaynaklarından Lazlara dair kıymetli bilgiler derledi. Bu çalışmaların ilk meyvesi, 1982 yılında tamamladığı ve farklı ansiklopedilerden edindiği bilgileri bir araya getirdiği Lazlar Hakkında Ansiklopedik Bilgiler adlı kapsamlı dosya oldu. Alkumru, bireysel çalışmalarının ötesinde toplumsal örgütlenmeye de katkı sundu. Nitekim 1992 senesinde Laz Kültür Vakıfı'nın kurulması için girişimde bulunan kurucu heyetin içinde aktif rol üstlendi.
Kültürel Mirası ve Eserleri
Araştırmacının yıllar boyu biriktirdiği değerli notlar ve kültürel gözlemler, ilerleyen dönemlerde kitaba dönüştürülerek geniş kitlelere ulaştırılmıştır. Yazarın literatüre kazandırdığı başlıca çalışmalar şunlardır:
- Lazlar Hakkında Ansiklopedik Bilgiler (1982): Ansiklopedik verilerin derlendiği ilk kapsamlı dosya çalışmasıdır.
- Şimşir Kokardı Azlağa – Anılarda Laz Kültürü (2006): Lazların tarihsel kökenlerinin yanı sıra Alkumru'nun kişisel hatıra ve gözlemlerini aktardığı eseridir.
- Laz Kültür Tarihi (2011): Vefatından sonra, geride bıraktığı araştırmalar referans alınarak hazırlanan ve yayımlanan kitaptır.
İstanbul'da hayata gözlerini yuman Nizamettin Alkumru'nun cenazesi, vasiyetine uygun şekilde doğduğu topraklar olan Hopa'nın Azlağa (Esenkıyı) köyünde toprağa verilmiştir.