Mustafa Mümin Aksoy Kimdir?

Mustafa Mümin Aksoy, 1892'de İzmir'de doğan ve 24 Ocak 1948'de aynı şehirde ölen Türk asker ve casustur. "Gavûr Mümin" lakabıyla da tanınır. İzmir'in varlıklı ailelerinden Osmanzadelerden Osmanzade İbrahim Bey'in oğlu, eski İzmir Belediye Başkanı Hacı Hasan Bey'in yeğeni ve eski millî futbolcu Lütfü Aksoy'un dayısıdır.

Askerî kariyeri

1911'de Beylerbeyi Yedek Subay Okulu'ndan mülâzım-ı sânî (teğmen) olarak mezun olur olmaz Trablusgarp Savaşı'na katıldı ve Mustafa Kemal ile birlikte çatışmalarda yer aldı. Balkan Savaşı'nda Edirne ve Çatalca'da görev yaptı; ardından Çanakkale Savaşı'nda ve Kurtuluş Savaşı'nın Doğu Cephesi'nde bulundu. İzmir'in işgalinden önce, 1920'ye kadar İzmir Jandarma Alay Komutanlığı görevini yürüttü.

İşgal altındaki İzmir'de istihbarat faaliyeti

Yunan işgaline karşı İzmir ve çevresinde örgütlenen Türk istihbarat teşkilatında çalıştı. Kuvayımilliye lehine istihbarat faaliyetleri yönettiği dönemde dayısı Hacı Hasan Paşa işgalci yönetimle uyum içinde çalışıyordu. Dayısının da yardımıyla İzmir'deki görevini sürdürdü, işgalci güçler lehine çalışan bir Türk subayı gibi göründü, Yunan Yüksek Komiseri Steryadis ve İşgal Kuvvetleri Komutanı Zafirios'un güvenini kazandı ve dönemin Türk sosyal yaşamında yeri olmayan şapkayı taktı. Bu nedenle çevresinde Gâvur, Kirye ve Hain Mümin lakapları takıldı; İzmir halkı onu vatan haini sandı. Oysa Yunan karargâhından aldığı istihbarat raporlarını Ankara Hükûmeti'ne ulaştırıyordu.

Esareti ve dönüşü

Yeğeni Naci Sadullah Danış'ın aktardığına göre Büyük Taarruz öncesinde Ankara'ya istihbarat topladığı sırada, Türk millî istihbaratının Ankara'daki merkezine sızmış bir kişinin Yunan kuvvetlerine ihbarı üzerine yakalandı ve Palamadi Cezaevi'ne gönderildi. Mudanya Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Palya İstratona Cezaevi'ne, bir süre sonra Lusiya Esir Kampı'na nakledildi. Esir mübadelesi kapsamında Yunan Başkomutanı Nikolaos Trikupis'e karşılık 5 Nisan 1923'te Türkiye'ye döndü. Dönüşünde bazı kesimler ona "Türk Lavrens'i" lakabını taktı. Yeğeni Lütfü Aksoy'a göre bu benzetmeye çok kızdı; Lawrence'ın sömürgecilik için çalıştığını, kendisinin ise casusluğu ülkesinin millî kurtuluş mücadelesi için yaptığını söylemişti.

Ölümü ve popüler kültürdeki yeri

Soyadı Kanunu sonrasında Aksoy soyadını aldı. Nişanlısı Muhsine ile evlenemeden albay rütbesiyle atandığı Hakkâri'ye giderken zatürreye yakalandı; hastalık veremle sonuçlanınca 24 Ocak 1948'de öldü. Mezarı Eski Balçova Mezarlığı'ndadır. 23 Haziran 1957'de Cumhuriyet gazetesinde Cemalettin Saraçoğlu'nun "Türk Lavrens'i Teğmen Mümin Beyin maceraları" başlıklı yazısı yayımlandı. Samim Kocagöz'ün İzmir'in İçinde romanında işgaldeki casusluk rolü anlatılır; 2016-2018 arasında Kanal D'de yayımlanan Vatanım Sensin dizisindeki Miralay Cevdet karakterine de esin kaynağı oldu.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Mustafa Mümin Aksoy maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.