Türk edebiyatının ve basın dünyasının önemli isimlerinden Hatice Münevver Ayaşlı, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarındaki toplumsal dönüşümleri, kaleme aldığı roman ve hatıralarıyla ölümsüzleştirdi. 1906 yılında Selanik'te dünyaya gözlerini açan yazar, 20 Ağustos 1999'da İstanbul'da hayatını kaybedene dek Osmanlı İmparatorluğu'ndan modern Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan tarihi geçiş sürecini bizzat gözlemleyerek eserlerine yansıttı. Çocukluk yıllarından itibaren ailesiyle birlikte farklı coğrafyalarda yaşayan Ayaşlı, zengin kültürel birikimini ve şahit olduğu olayları kendine has üslubuyla okuyuculara aktarmayı başardı.
Selanik'ten Paris'e Uzanan Eğitim Yılları
Babası Miralay Mustafa Tayyar Bey ve annesi Hayriye Şerife Hanım olan Münevver Ayaşlı'nın çocukluğu, savaş yıllarının getirdiği zorunlu göçlerle şekillendi. Selanik kentinin düşmesi nedeniyle henüz dört yaşındayken ailesiyle birlikte payitaht İstanbul'a göç etmek zorunda kalarak ilk büyük yer değişimini yaşadı. Babasının görevi nedeniyle çocuk yaşta pek çok şehir değiştirdi. Sekiz yaşında Halep'e yerleşen yazar, eğitim hayatına bu şehirde başladı. Babasının Beyrut'a tayin edilmesiyle eğitimini bu kentte sürdürdü ve burada Fransızca öğrendi. Eğitim hayatının önemli bir kısmını geçirdiği Halep ve Beyrut şehirlerindeki Alman mekteplerinde okuyarak yabancı dil altyapısını güçlendirdi. 1919 senesinde annesiyle birlikte Almanya'ya giden yazar, ertesi yıl tekrar yurda dönene kadar burada bir sene boyunca ikamet etti. Almanya seyahatinin akabinde eğitimini sürdürmek amacıyla Fransa'nın başkenti Paris'e gitti. Paris'e gittikten sonra oradaki saygın eğitim kurumları olan Collège de France ile École des Langues Orientales'e devam eden Münevver Ayaşlı, burada edindiği birikimin yanına Arapça ve Farsça dillerini de ekledi.
Ankara Günleri, Evliliği ve Tarihi Yalı
Babasının Tütün İdaresi bünyesinde reji müdürü olarak Diyarbakır'a atanması üzerine ailesinden ayrılarak Ankara'da ağabeyinin yanına taşındı ve orada kaldı. Ankara'daki bu süreçte önce bir Alman firmasında, ardından Hariciye Vekaleti bünyesinde çalışarak iş hayatına atıldı. Hayatının en önemli dönüm noktalarından biri 1930 yılında gerçekleşti. Viyana büyükelçisi, devlet adamı ve şair Sadullah Paşa'nın oğlu Nusret Bey ile dünya evine girdi. 1934 yılında Soyadı Kanunu yürürlüğe girdiğinde Nusret Bey ile birlikte, kayınpederi Sadullah Paşa'nın atalarından Bünyamin Ayaşî'ye nispetle "Ayaşlı" soyadını taşımaya karar verdiler. Ayaşlı çifti, 1936 yılında Beylerbeyi semtinde ünlü mimar Sedat Hakkı Eldem'e inşa ettirdikleri yalıya yerleşti. Bu tarihi yalı, ilerleyen yıllarda yazarın hayatında ve İstanbul'un kültür dünyasında çok önemli bir merkez haline gelecekti.
Edebi Çalışmaları, Gazetecilik ve Kültürel Mirası
Eşi Nusret Bey'in 1944 yılında hayatını kaybetmesi, Münevver Ayaşlı'nın yaşamında yeni bir dönemin kapısını araladı. Yazar, eşinin vefatından üç yıl sonra, 1947 yılında profesyonel olarak gazeteciliğe ve yazarlığa adım attı. Yeni İstanbul gazetesinde "Merak" başlıklı köşesinde günlük yaşamını, gözlemlerini ve kıymetli anılarını kaleme aldı. Özellikle imparatorluğun yıkılış dönemindeki şahsiyetleri ve şahit olduğu olayları "İşittiklerim, Gördüklerim ve Bildiklerim" adını verdiği anı yazılarında derinlemesine tasvir etti. Edebi üretkenliğini sürdüren yazar, "Pertev Bey ve Ailesi" isimli nehir roman serisiyle Osmanlı'nın son devrindeki toplumsal sarsıntıları bir ailenin dramatik öyküsü üzerinden okuyucuya aktardı. Yazın dünyasındaki bu verimli çalışmalarının yanı sıra Münevver Ayaşlı, Beylerbeyi'ndeki yalısını adeta bir kültür akademisine dönüştürdü. Tam elli altı yıl boyunca yazarın ev sahipliğinde bu mekanda şu alanlarda dersler ve etkinlikler organize edildi:
- Tezhip sanatı çalışmaları
- Ebru yapımı eğitimleri
- Tasavvuf musikisi icraları
- Mesnevi okumaları ve dersleri
Münevver Ayaşlı, kültür ve sanata yaptığı bu büyük katkılardan dolayı 1984 yılında Türkiye Yazarlar Birliği tarafından üstün hizmet ödülüne layık görüldü. Bu anlamlı ödülü edebiyat araştırmacısı Fevziye Abdullah Tansel ile paylaştı. Yazar 20 Ağustos 1999'da İstanbul'da vefat etti. Naaşı ise Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi.