İlk yılları ve futbol
Arif Memduh Ün, 14 Mart 1920'de İstanbul'un Kasımpaşa semtinde doğdu ve 16 Ekim 2015'te Muğla'da 95 yaşında öldü. Türk futbolcu, sinema yönetmeni, oyuncu, kurgucu, senarist, yapımcı, öğretim görevlisi ve onursal profesördür. 1947-2005 arasında yapımcı olarak 124, yönetmen olarak 72, oyuncu olarak 48 filme imza attı. Babası polis Mustafa Ün, annesi bir deniz yüzbaşısının kızı Makbule Ün'dür. 1937'de Vefa Lisesi'nden mezun oldu; 1938'de girdiği İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki eğitimini üçüncü sınıfta bıraktı. Ortaokulda futbolla tanıştı ve Langa Genç Takımı'nda oynadı; 1940-1942'de Beşiktaş'ta yer aldı. 1941 yazında Ankara Demirspor'da oynadı ve takım 1942-43 sezonunda Ankara ligi şampiyonu oldu. Askerliğini 1946'da Ankara'da tamamladıktan sonra İstanbulspor antrenmanlarına katıldı, ardından İETT Futbol Takımı'na geçti. Futbol sürerken Eskişehir Şeker Fabrikası'nda, TCDD'de ve Elektrik İdaresi'nde memurluk yaptı.
Yapımcılık ve yönetmenliğe geçiş
1947'de yapımcı Hürrem Erman'ın Damga filminde Turhan Ün takma adıyla oyuncu olarak yer aldı. 1949'da Cahide Şen ile evlendi. İETT'de memurluğu sürdürürken 1949'da Karadeniz Postası ile ikinci kez oynadı. Arkadaşı Arşavir Alyanak ile senaryosunu birlikte yazdıkları Hayat Acıları (1951) ile ilk yapımcılık deneyimini yaşadı; filmin haklarını Ceylan Film'e satıp kendi yapım şirketleri Yakut Film'i kurdular. 1954'te yönetmenliğe geçti. İlk filmi Düşman Aşıklar ticari başarısızlıkla sonuçlandı; ertesi yıl Yetim Yavrular ile başarıyı yakaladı ve 1959'a kadar koyu melodram filmleri yaptı; bu dönemdeki filmlerinin çoğunda Muhterem Nur başrol oynadı.
Üç Arkadaş ve sonrası
1958'de Üç Arkadaş ile melodram kalıbının dışına çıkarak sinema dilini değiştirdi; film Türk sinemasının en iyi filmlerinden biri sayıldı ve onu Film Dostları Derneği'ne davet ettirdi. Aynı dönemde Fatma Girik ile yaşamaya başladı. 1960'ta Ayşecik filmiyle Türk sinemasında çocuk yıldızlar dönemini başlattı; ardından Arşavir Alyanak ile ortaklığı sona erdi ve Uğur Film'i kurdu. Ayhan Işık ile polisiye ve komedi filmleri, Fatma Girik ile güçlü kadın tipleri üzerinden filmler yaptı. 1960'ta Be-ya Film için çektiği Kırık Çanaklar, 2. Türk Film Festivali'nde En İyi Yönetmen ve En İyi Film ödüllerini aldı. Orhan Kemal, Kerime Nadir, Graham Greene, William Irish ve Peride Celal gibi yazarların eserlerini sinemaya uyarladı. Kemal Tahir'in senaryosunu yazdığı Namusum İçin ile 3. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Yönetmen ödülünü kazandı.
Sonraki yılları
1970'lerde yönetmenlikten çok yapımcılık yaptı; Ağrı Dağı Efsanesi (1975) ile 13. Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Yapımcı ödülünü aldı. 1980'lerde Kemal Sunal filmlerinin yapımcılığını üstlendi. 1990'da kendisi finanse ederek çektiği Bütün Kapılar Kapalıydı'yı yaptı; bunu Gün Ortasında Karanlık ve Zıkkımın Kökü izledi. Yönetmenliğini üstlendiği son film Sinema Bir Mucizedir (2005) oldu; rahatsızlığı nedeniyle filmi Tunç Başaran'a devretti. Mimar Sinan Üniversitesi Sinema-TV Bölümü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Memduh Ün maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.