Memduh Ün, 14 Mart 1920'de İstanbul'un Kasımpaşa semtinde dünyaya geldi. Yönetmenlik, yapımcılık, senaristlik ve oyunculuk gibi dört ayrı alanda eser veren Ün, Türk sinemasının özellikle melodram ve polisiye türündeki en köklü isimlerinden biri olarak tarihe geçti. 75 filmin yönetmen koltuğunda oturdu, 121 yapımın arkasında durdu, 33 senaryoya imza attı ve 41 filmde kamera önüne geçti. 16 Ekim 2015'te 95 yaşında hayatını kaybeden Ün, geride yalnızca filmler değil, yetiştirdiği kuşaklar bıraktı.
Kasımpaşa'dan Kamera Arkasına Uzanan Yol
Babası Mustafa Ün Silivrikapı Karakolu'nda polis memuruydu; annesi Makbule Ün. Kurtuluş Savaşı yıllarının zorluklarında büyüyen Memduh, Vefa Lisesi'nde okurken aile bütçesine katkı sağlamak için çeşitli işlerde çalıştı. Üniversite hayali neredeyse suya düşmüşken fakülte yurdunun sağladığı imkânla tıp eğitimine başladı. Ancak futbola olan tutkusu derslerin önüne geçti; 1943'te üçüncü sınıfta tıbbı bıraktı ve Beşiktaş forması giyerek profesyonel futbola adım attı. Takımın şampiyonluk sürecine önemli katkılar sağladı.
1946'da Adana'da yedek subaylık görevini tamamlayan Ün, 1947'de İstanbul'a döndü ve elektrik idaresinde memurluğa başladı. O yıllarda Türk sinema sektörü kısıtlı mali olanaklarla yılda on civarında film üretebiliyordu. Hürrem Erman'ın Damga adlı yapımı için jön tipine uygun bir aktör aranırken şehir tiyatrolarının yüksek ücret talepleri kapıyı Memduh Ün'e açtı. Memuriyet statüsü nedeniyle Turhan Ün takma adıyla perdeye çıkan Ün, böylece sinemayla ilk bağını kurdu.
Yeşilçam'ın Yapı Taşlarından Biri
1951'de Arşavir Alyanak ile ortaklık kurarak Yakut Film Şirketi'ni hayata geçirdi. Dört yıl sonra, 1955'te ilk yönetmenlik denemesini Yetim Yavrular ile yaptı. Muhterem Nur ve Eşref Kolçak'ın rol aldığı bu yapım dikkat çekti. 1960'lı yıllara değin peş peşe ürettiği filmlerle Yeşilçam'ın öncü yönetmenleri arasına girdi; birçok meslektaşına ilham kaynağı oldu.
1961'de Kırık Çanaklar ile Türk Filmleri Yarışması'nda En İyi Yönetmen ödülünü kazandı. 1966'da 3. Antalya Film Şenliği'nde Namusum İçin filmiyle bu ödülü ikinci kez elde etti. 1990'da ise Bütün Kapılar Kapalıydı ile 3. Ankara Film Şenliği'nde en iyi kurgu dalında ödüle layık görüldü; aynı yıl 27. Antalya Film Şenliği'nden Jüri Özel Ödülü'nü de aldı. Kariyerinin taçlanması ise 1998'de 35. Antalya Film Şenliği'nde verilen Yaşam Boyu Onur Ödülü ile geldi.
1970'li yıllardan itibaren ağırlığını yapımcılığa veren Ün, kendi kurduğu Uğur Film çatısı altında çalışmalarını sürdürdü. Halit Refiğ, Feyzi Tuna, Ülkü Erakalın ve Tunç Başaran gibi sonradan ustalaşacak yönetmenlerin yetişmesinde önemli bir rol üstlendi. 1994-2009 yılları arasında Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde on beş yıl boyunca uygulamalı montaj dersleri verdi.
Son Dönem ve Miras
1960'ta Ölüm Peşimizde'nin setinde tanıştığı Fatma Girik ile uzun yıllar birlikte yaşayan Ün, sonraki dönemini Bodrum'da sürdürdü. Sağlık sorunları üretimini yavaşlatsa da Büyülü Fener ve Sinema Bir Mucizedir gibi yapımlarla zaman zaman perdeye geri döndü. 11 Kasım 2014'te Bodrum Acıbadem Hastanesi yoğun bakım servisine alınan Memduh Ün, yaklaşık bir yıllık tedavinin ardından 16 Ekim 2015 sabahı hayatını kaybetti. Sinema tarihine bıraktığı filmler ve yetiştirdiği isimler, onun en kalıcı mirası olmaya devam etmektedir.