Türk sinemasının altın sayfalarını yazan efsanevi isimlerden biri olan Arif Memduh Ün, 14 Mart 1920 tarihinde İstanbul Kasımpaşa'da hayata gözlerini açtı. Yeşilçam'ın çehresini değiştiren ünlü yönetmen, yapımcı ve aktör, hayatı boyunca ürettiği onlarca başyapıtla sinema tarihimizin en etkili figürlerinden biri haline geldi. Yaşamı boyunca kameranın arkasında ve önünde sergilediği üstün yetenekle, izleyicilerin kalbinde silinmez izler bıraktı. Kasımpaşa'da polis bir baba ve deniz subayı kızı bir annenin yuvasında başlayan bu hikaye, onu önce yeşil sahalara, ardından Türkiye'nin en sevilen sinema ustalarından biri olmaya götürdü. Yaratıcı dehasını beyaz perdeye aktarırken geleneksel anlatıların sınırlarını aşan sanatçı, Türk izleyicisinin ruhuna dokunmayı başardı.
Yeşil sahalardan memuriyete uzanan gençlik yılları
Vefa Lisesi'nden 1937 yılında mezun olan genç Memduh, bir sonraki sene İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne adım attı. Ancak içindeki başka tutkular sebebiyle bu zorlu tıp eğitimini üçüncü sınıfta yarıda bıraktı. Ortaokul yıllarında tanıştığı futbol aşkı, onu tıp sıralarından yeşil sahalara doğru sürüklemişti. Langa Genç Takımı'nda top koşturarak başlayan sporculuk macerası, 1940 ile 1942 yılları arasında dönemin en büyük kulüplerinden Beşiktaş bünyesinde devam etti. 1941 yazında ise Ankara Demirspor forması giydi ve takımıyla birlikte 1942-1943 sezonunda Ankara ligi şampiyonluğunu kazandı. Futbol aşkı sürerken hayatın gerçekleriyle de yüzleşti. 1946 yılında Ankara'daki askerlik görevini bitirdikten sonra, İstanbulspor idmanlarına katıldı ve ardından İETT Futbol Takımı'na geçiş yaptı. Gençlik yıllarında hem yeşil sahalarda ter dökerken hem de geçimini sağlamak amacıyla Eskişehir Şeker Fabrikası, TCDD ve Elektrik İdaresi gibi farklı ddevlet kurumlarında memurluk yaptı. Bu yoğun dönem, onun hayat tecrübesini ve gözlem yeteneğini artırdı.
Beyaz perdede ilk adımlar ve Yakut Film'in kuruluşu
Tarihler 1947 yılını gösterdiğinde, hayatının akışını tamamen değiştirecek o büyük fırsat kapısını çaldı. Amatör isimlerle çalışmak isteyen vizyoner yapımcı Hürrem Erman, genç adama "Damga" isimli sinema filminde rol teklif etti. Bu teklifi kabul eden sanatçı, beyaz perdedeki bu ilk deneyiminde Turhan Ün takma ismini kullandı. Memurluk sürerken sinema aşkı büyüyordu. Özel hayatında da yeni bir sayfa açan ünlü sinemacı, 1949 yılında Cahide Şen ile dünya evine girdi ve bu birliktelikten iki çocuk sahibi oldu. Evliliğinin ilk yılında "Karadeniz Postası" adlı yapımla ikinci kez oyuncu olarak kamera karşısına geçti. Kameranın önündeki tecrübesi, onu sinemanın mutfağına yöneltti. Arkadaşı Arşavir Alyanak ile kafa kafaya vererek yazdıkları "Hayat Acıları" (1951) senaryosu, onun ilk yapımcılık deneyimi oldu. Büyük bir gişe başarısı kazanan bu filmin haklarını satarak, kendi bağımsız şirketleri Yakut Film'i kurdular. 1954 yılına kadar hem kendi şirketinde hem de farklı yapımcıların projelerinde oyuncu olarak çalışmaya devam etti.
Yönetmenlik koltuğu ve Üç Arkadaş efsanesi
Nihayet 1954 yılında yönetmenliğe adım attı. Fakat yönetmenlik koltuğundaki bu ilk sınavı olan Düşman Aşıklar filmi beklenen ticari başarıyı elde edemediği için gişede büyük bir hüsran yaratarak hayallerini gölgeledi. Bu başarısızlığın ardından pes etmeyen sinemacı, melodramatik ögeleri ustaca kullandığı "Yetim Yavrular" (1955) filmiyle aradığı büyük çıkışı yakaladı. 1959 yılına kadar uzanan süreçte melodram türünün en popüler örneklerini sunarken, bu filmlerin başrolünde genellikle Muhterem Nur yer aldı. 1958 yılına gelindiğinde ise Türk sinema tarihini kökünden değiştirecek o efsanevi yapıta imza attı: Üç Arkadaş. Klasik melodram sınırlarını darmadağın eden bu film, yeni bir sinema dili yaratara k ülkemiz sinemasının en iyi eserleri arasında sarsılmaz bir yer edindi. Bu üstün başarısı sayesinde Film Dostları Derneği'ne kabul edildi ve Türk sinemasının zirvedeki yönetmenleri arasına adını yazdırdı. Bu dönemde hayatının aşkı Fatma Girik ile yolları kesişti ve ömür boyu sürecek sarsılmaz bir hayat ortaklığı başladı.
Sayılarla ve mirasla efsaneleşen bir ömür
Sanat dünyasındaki eşsiz üretim gücüyle tanınan Memduh Ün, yarım asrı aşan kariyeri boyunca Türk sinemasına devasa bir miras bıraktı. 1947 ile 2005 yılları arasında durmaksızın üreten usta isim, şu unutulmaz istatistiklere imza attı:
- Yapımcı koltuğunda tam 124 film
- Yönetmen olarak imza attığı 72 farklı yapıt
- Kamera önünde oyuncu olarak rol aldığı 48 sinema filmi
Akademik alanda da sektöre katkı sundu. Genç kuşaklara sinemayı sevdirmek için üniversitelerde öğretim görevlisi olarak çalıştı ve onursal profesörlük unvanıyla onurlandırıldı. 16 Ekim 2015 tarihinde Muğla'da hayata gözlerini yuman büyük usta, arkasında asla silinmeyecek bir sanatsal iz bıraktı.