Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülkenin farklı bölgelerinde idari görevler üstlenen Mehmet Eşref Sayit, 1878 yılında dünyaya gelmiş ve 28 Mart 1948 tarihinde vefat etmiş önemli bir Türk bürokratıdır. Genç Cumhuriyet'in yeniden yapılanma döneminde yerel yönetimlerin başında yer alan Sayit, Ardahan, Rize ve Kocaeli illerinde valilik görevlerini başarıyla yürütmüştür. Hizmetleriyle bölge halkının sevgisini kazanan tecrübeli devlet adamının ismi, bugün Kocaeli'nin Gebze ilçesindeki Eşrefbey İlkokulu'nda yaşatılmaktadır.
Milli Mücadele Sonrası Valilik Dönemleri
Cumhuriyet idaresinin inşa sürecinde aktif rol üstlenen Mehmet Eşref Sayit, mülki amirlik kariyerine Ardahan'da adım attı. Buradaki valilik görevini 1925 ile 1926 yılları arasında yürüttü. Ardından Rize'ye atanan deneyimli yönetici, 1926 ve 1927 yılları arasında Karadeniz'in bu önemli kentinde valilik makamında bulundu. Buradaki görev süresini tamamladıktan sonra tayini Kocaeli'ye çıktı. Kocaeli Valisi olarak 1927 yılından 1934 yılına kadar aralıksız yedi yıl boyunca görev yaptı. Bu görev dönemi bölgede kalıcı izler bıraktı.
Sayit'in kariyeri boyunca valilik yaptığı şehirler şunlardır:
- 1925-1926 yılları arasında Ardahan Valiliği
- 1926-1927 yılları arasında Rize Valiliği
- 1927-1934 yılları arasında Kocaeli Valiliği
Gebze'de Yaşayan Mirası
Mehmet Eşref Sayit, Kocaeli'deki yöneticilik döneminde idari başarılarıyla öne çıktı. Aynı zamanda eğitime verdiği desteklerin anısına, Gebze ilçesinde yer alan Eşrefbey İlkokulu'na onun ismi verilmiştir. Ayrıca mülki amirin adı, eğitim alanındaki bu kurum vasıtasıyla yeni nesillere aktarılmıştır. Cumhuriyet döneminin bu saygın bürokratı, 28 Mart 1948 tarihinde hayata gözlerini yumarken, geride bıraktığı tüm idari hizmetler Türkiye'nin yerel yönetim tarihinde önemli birer dönüm noktası olarak hatırlanmaktadır.