Mehmet Emin Kalmuk, 1869 yılında İstanbul'da dünyaya gelen, Türkiye'nin telgraf, telefon ve hendese alanındaki ilk büyük mühendislik hamlelerine öncülük eden ve 20 Mart 1954'teki vefatına kadar ömrünü bilime adamış tarihi bir şahsiyettir. Kırım Savaşı'nın ardından İstanbul'a göç eden bir ailenin evladı olan Kalmuk, babasını küçük yaşta yitirmesinin getirdiği zorluklara rağmen azmiyle Darüşşafaka Lisesini birincilikle bitirmeyi başarmıştır. Bu köklü eğitim kurumunda Fransız mühendis Émile Henri Lacoine'den aldığı elektrik dersleri, onun tüm geleceğini şekillendirmiştir. Paris'te aldığı yükseköğrenimin ardından ülkesine dönerek hem PTT bünyesinde kritik görevler üstlenmiş hem de İstanbul Teknik Üniversitesinin kurulmasında büyük rol oynamıştır.
Paris'ten PTT İdaresine Uzanan Başarı Yolu
Darüşşafaka'daki üstün başarısı, okulun kıymetli hocası Lacoine'in dikkatinden kaçmamıştır. Onun yönlendirmesiyle 1887 yılında Paris Telgraf Yüksek Okuluna gönderilen genç Mehmet Emin, buradaki eğitimini iki yıl gibi kısa bir sürede tamamlamıştır. 1889'da İstanbul'a dönen başarılı mühendis, Posta ve Telgraf idaresinde çeşitli kademelerde görev alarak meslek hayatına adım atmıştır. Kısa sürede yeteneğini kanıtlamış ve kurumun Telgraf ve Telefon İşleri Müdürlüğü makamına kadar yükselmiştir. Bu süreçte Osmanlı Devleti'nin haberleşme altyapısının modernleşmesi için durmaksızın çalışmıştır.
Savaş Yılları ve Telgraf Hatlarındaki Büyük Mühendislik
Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte, o dönem İstanbul Telefon Tesislerini işleten yirmi beş İngiliz mühendis ve teknisyen ülkeyi terk etmiştir. Bu kritik kavşakta tüm tesislerin idaresini Mehmet Emin Kalmuk devralmıştır. Yanındaki sadece dört Türk çalışma arkadaşıyla birlikte bu devasa haberleşme sistemini arızasız bir şekilde işletmeyi başarmıştır. Bu büyük başarı, savaş yıllarında haberleşmenin kesintisiz sürmesini sağlamıştır. Sadece İstanbul'daki tesisleri yönetmekle kalmamış, aynı zamanda geniş bir coğrafyada stratejik öneme sahip altyapı projelerini de hayata geçirmiştir. Kalmuk'un imza attığı önemli mesleki faaliyetler şunlardır:
- Kastamonu ile Bakü arasındaki kablo hattının döşenmesi,
- Marmaris ile Lazkiye arasındaki kritik denizaltı hattının çekilmesi,
- İstanbul'dan El-Ariş'e uzanan kara hattının inşası,
- Lazkiye ile Kıbrıs arasındaki arızalı kablonun onarılarak hattın çalışır hale getirilmesi.
Ayrıca 1919 yılında Romanya telgraf idaresinin resmi talebi üzerine harekete geçerek, Karadeniz'de meydana gelen arıza nedeniyle kesilen İstanbul - Köstence kablo hattını büyük bir ustalıkla tamir etmeyi başarmıştır. Bu uluslararası başarılar sayesinde Türkiye'yi Köln, Paris, Budapeşte, Londra ve Lizbon'da düzenlenen telegraf ve telsiz konferanslarında gururla temsil etmiştir.
Eğitimci Kimliği ve İstanbul Teknik Üniversitesi
Mehmet Emin Kalmuk, mesleki başarılarının yanı sıra ülkenin mühendislik eğitimine de yön vermiştir. İkinci Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra Posta ve Telgraf Nezâreti bünyesinde bir yüksekokul açılmasını sağlamıştır. Bu kurum, ülkenin iletişim alanındaki nitelikli kadro ihtiyacını karşılamıştır. Bilgi ve tecrübesini genç kuşaklara aktarmak amacıyla İstanbul Darülmuallimin, Dârülmuallimât, Yüksek PTT Mektebi ve Askeri Fen Tatbikat Mektebi gibi dönemin pek çok önemli kurumunda öğretmenlik görevini üstlenmiştir. 1927'de Mühendis Mektebi bünyesinde Hendese Muallimi olarak göreve başlamış, 1929 yılında ise müderrisliğe terfi etmiştir.
1935 yılında çıkarılan Yüksek Mühendis Mektebi Nizamnamesi ile kurulan Muhabere İşleri Şubesi'nin başına getirilmiştir. Bu şubede telgraf ve telefon derslerini bizzat vermiştir. Bu adımlar, günümüzdeki İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesinin kurulmasında en önemli kilometre taşlarını oluşturmuştur. Elektrik ve matematik konularında çok sayıda akademik yayına imza atan Kalmuk, 31 Aralık 1943'te kendi arzusuyla emekliliğe ayrılmıştır. Emeklilik günlerinde de bilimden kopmamış, 1952 yılında Adnan Adıvar ve Salih Murad Uzdilek ile bir bilim akademisi kurmak için girişimlerde bulunmuştur. Türk mühendislik tarihinin bu dev ismi, aynı zamanda tanınmış gazeteci Amberin Zaman'ın büyük dedesidir.