Gerçek adı Eveline Matild Chah Muradyan olan Ermeni asıllı Türk iş kadını Matild Manukyan, 29 Nisan 1914'te aristokrat bir ailenin en küçük evladı olarak Fransa'nın başkenti Paris'te dünyaya gözlerini açtı. İstanbul'un ticaret hayatında sıra dışı bir yükseliş grafiği çizen Manukyan, Karaköy'deki genelevlerin işletmeciliğini üstlenerek yıllarca Türkiye'nin en çok vergi ödeyen isimleri arasında zirveye yerleşti. Çocukluk yıllarını ailesinin göç dalgasıyla geldiği İstanbul'da geçiren ve eğitimini burada tamamlayan bu ünlü şahsiyet, terzilikle başladığı iş yaşamını gayrimenkul imparatorluğuna dönüştürmeyi başarıyla gerçekleştirdi. 17 Şubat 2001 tarihinde geçirdiği kalp krizi neticesinde 87 yaşında hayatını kaybeden Manukyan, geride bıraktığı dudak uçuklatan serveti ve sırlarla dolu yaşamıyla Türkiye'nin yakın tarihindeki en tartışmalı figürlerden biri haline geldi.
Aristokrat Aileden Terzilik Tezgahına
Ermeni tenor Armenak Chah Muradyan ile İsviçreli balerin Salle Marguerite çiftinin çocuğu olan Manukyan, üç ağabeyiyle birlikte büyüdü. Ailesi, Ermeni ayaklanmalarının yıkıcı etkilerinden korunmak amacıyla 1913 yılında Muş'taki yuvalarını terk ederek Fransa'ya göç etmek zorunda kalmıştı. Kısa süre sonra yolları İstanbul'a düşen aile, kızlarını Balat Ermeni Okulu'na yazdırdı. İlköğreniminin ardından özel Notre Dame de Sion Lisesi'ni başarıyla bitiren genç Eveline, sosyete terziliğini öğrenmek için kolları sıvadı. Şehrin en gözde terzilerinden Luciya'nın yanında çıraklık yaparak mesleğin inceliklerini kaptı. Zaman kaybetmeden Maksud Efendi'nin atölyesinde kalfa olarak çalışmaya başladı.
Savaş Yılları ve Genelev İmparatorluğunun Kuruluşu
Gençlik yıllarında katıldığı bir baloda hayatının aşkı Aram Çilingir Bey ile tanışarak evlendi. Ancak bu evlilik uzun soluklu bir mutluluk getiremedi. İkinci Dünya Savaşı'nın çalkantılı döneminde hem eşini hem de sahip olduğu serveti kaybetti. Bu ilk evliliğinden 1940 yılında Kerope Çilingir adında bir erkek evlat sahibi oldu. Fransız arşivlerinde yer alan iddialara göre ise Manukyan, 5 Temmuz 1937 tarihinde Dropier Gabriel ile nikah masasına oturdu. Bu evlilik tam 11 yıl sürdü ve 19 Temmuz 1948'de boşanmayla noktalandı. İkinci evliliğinden ise çocuğu olmadı.
Babasından Karaköy'de miras kalan ve genelev olarak işletilen binalar, Manukyan'ın hayatındaki dönüm noktası oldu. Kira borçlarını ödemekte zorlanan bir işletmecinin ortaklık teklifini kabul ederek bu sektöre adım attı. İşleri hızla büyüterek 1963 yılında elindeki ev sayısını 14'e çıkardı. Karaköy'deki Zürêfa Sokak'ta bulunan 42 evin 37'sine sahip olarak bölgenin mutlak hakimi haline geldi. Kazandığı astronomik gelirleri sürekli gayrimenkule yatırarak devasa bir mülk havuzu oluşturdu.
Vergi Rekortmenliği, Suikast ve Hayırseverlik
Kazandığı yüksek kazançla altı sene boyunca aralıksız 'En Çok Vergi Ödeyen Kadın Mükellef' unvanını gururla taşıdı. Devlet büyüklerinden takdir mektupları alarak Devlet Üstün Hizmet Madalyası ile ödüllendirildi. Ancak dönemin Başbakanı Süleyman Demirel'in kendisiyle el sıkışmaktan kaçınması üzerine ödülünü başka bir devlet yetkilisinden teslim aldı. Kendisine yöneltilen sert eleştirilere ise şu sözlerle meydan okuyordu: “Çalmıyorum, çırpmıyorum, sattığım kadınların vergisini son kuruşuna kadar ödüyorum. Demek ki namuslu vatandaşım.”
Şişli'deki muhasebe ofisinden imparatorluğunu yöneten iş kadını, her gece genelevlerin hasılatını almak için bizzat Zürêfa Sokak'a giderdi. Bankalar Caddesi kapısını kullanıp 17 numaralı evdeki özel odasında topladığı paraları 1.5 metre boyundaki devasa çelik kasasında saklardı. Bu görkemli yaşamını Tarlabaşı Bulvarı'ndaki antikalarla kaplı saray yavrusu dairesinde sürdürüyordu. Ne var ki 1995 yılında İstanbul'da uğradığı faili meçhul bir suikast girişiminde ağır yaralandı. Şoförü Necati Akçay ile koruması Mehmet Urhan olay yerinde can verdi. Yüzünde ve sağ ayağında ağır yanıklar oluşan, sol bacağı ise üç yerden kırılan Manukyan, aylarını hastanede geçirerek 12 büyük ameliyat geçirdi. Patlamanın ardındaki sis perdesi hiçbir zaman aralanamadı.
Ömrünün son yıllarında hayır işlerine ağırlık veren ünlü iş kadını, kimsesizleri koruyup yoksul çocukları okuttu. Sarıyer Ferahevler'deki devasa arazisini belediyeye hibe etti. Bugün bu değerli arazide Sarıyer Hükümet Konağı ve kaymakamlık binası yükselmektedir. Çeşitli vakıflara daireler bağışlasa da, cemaatinin kilisesi ve Antalya'daki cami projesi bağışlarını kabul etmedi. 17 Şubat 2001'de geçirdiği kalp kriziyle yaşama veda eden ünlü patroniçenin cenazesi, Beyoğlu Üçhoran Kilisesi'ndeki törenin ardından Şişli Ermeni Mezarlığı'nda toprağa verildi. Tek varisi olan oğlu Kerope de 5 Ağustos 2020'de Amerika'da iç kanama yüzünden 80 yaşında hayatını kaybetti.
Bıraktığı Dev Servet Mirası
Vefatının ardından açıklanan resmi tereke kayıtlarına göre Manukyan, arkasında dudak uçuklatan bir gayrimenkul ve finans imparatorluğu bırakmıştır. Ünlü iş kadının tescilli mal varlığı şu şekildedir:
- İstanbul'da 500 daire, 70 iş hanı, 50 dükkan ve 40 bina
- Yalova'da 200 apartman dairesi ile sayısız arsa ve tarla
- Antalya, Alanya ve Balıkesir'de 5 yıldızlı 5 otel ile Kıbrıs Girne'de 10 müstakil villa
- 220 adet ticari taksi plakası ve 2 büyük fabrika
- Kınalıada ve Büyükada'da 2 adet görkemli köşk
- Fransa'daki bir banka hesabında bulunan 150 milyon Euro nakit para
- Kasalar dolusu ziynet eşyası, bir lüks tekne, bir Rolls-Royce, dört BMW ve dört Mercedes otomobil