I. Mary, bilinen adıyla Mary Stuart ya da İskoç kraliçesi Mary, 8 Aralık 1542'de doğan, 8 Şubat 1587'de idam edilen İskoçya kraliçesidir. 14 Aralık 1542'den 1567'de zorla tahttan indirilene kadar İskoçya kraliçesiydi.
Çocukluğu ve Fransa yılları
İskoçya Kralı V. James'in hayatta kalan tek meşru çocuğu olan Mary, 8 Aralık 1542'de Linlithgow Sarayı'nda doğdu; annesi Fransız Guiseli Mary'ydi. Babasının annesi Margaret Tudor, İngiltere Kralı VIII. Henry'nin ablası olduğundan Mary, VIII. Henry'nin yeğeniydi. Babası doğumundan altı gün sonra öldüğü için 14 Aralık'ta kraliçe oldu. Çocukluğunda İskoçya önce tahtın varisi Arran Kontu James Hamilton, ardından annesi tarafından vekiller aracılığıyla yönetildi. Bebeğini görmüş bir İngiliz diplomat Ralph Sadler, onu "yaşında gördüğüm diğer tüm bebeklerden iyi ve yaşam dolu" diye anlattı. VIII. Henry, oğlu Edward ile Mary arasında bir evlilikle iki ülkenin birleşmesini umdu. 1548'de Mary, Fransa'nın Dofen'i François ile nişanlandı ve işgalci İngiliz kuvvetlerine karşı güvende olması için Fransa'da büyütülmek üzere gönderildi. 1558'de François ile evlendi ve kocasının 1559'da tahta geçmesinden Aralık 1560'taki ölümüne kadar Fransa kraliçesi oldu.
İskoçya'ya dönüşü ve iki evliliği
Dul kalan Mary Ağustos 1561'de İskoçya'ya döndü. Dönüşünde karşılaştığı gergin dinî ve politik iklim, tebaalarının ona itaat etmekle yükümlü olup olmadığını açıkça sorgulayan John Knox gibi önde gelen İskoçlar tarafından daha da çalkalandı. Yönetimi eline aldığı ilk yıllarda pragmatizm, hoşgörü ve ılımlılıkla yönetti; yokluğunda gerçekleşen yeni dinî yapılanmayı kabul eden bir bildiri yayımladı, Moray Kontu James Stewart ve William Maitland gibi danışmanlar tuttu ve Protestan bir krallığın Katolik hükümdarı olarak yönetti. 1565'te üvey kuzeni Henry Stuart, Lord Darnley ile evlendi; Haziran 1566'da oğulları James doğdu. Şubat 1567'de Darnley'nin konutu bir patlamayla yıkıldı, ardından Darnley bahçede ölü bulundu. Ölümünü planlayanın 4. Bothwell Kontu James Hepburn olduğu düşünüldü; Nisan 1567'de Bothwell hakkındaki suçlamalar düşürüldü ve ertesi ay Mary onunla evlendi.
Tahttan indirilmesi, esareti ve idamı
Çifte karşı çıkan bir ayaklanmanın ardından Mary, Loch Leven Kalesi'ne hapsedildi ve 24 Temmuz 1567'de bir yaşındaki oğlu lehine tahttan çekilmeye zorlandı. Tahtı geri almak için yaptığı başarısız girişimden sonra güneye kaçarak kuzeni İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth'e sığındı. Mary bir zamanlar Elizabeth'in tahtını kendisininmiş gibi talep etmişti ve Kuzey Ayaklanması'na katılanlar dahil birçok İngiliz Katolik tarafından İngiltere'nin meşru hükümdarı sayılıyordu. Elizabeth onu tehdit olarak algıladı ve İngiltere'nin iç kısmındaki çeşitli kalelerde hapsetti. On sekiz buçuk yıllık esaretin ardından 1586'da Elizabeth'e suikast planlamaktan suçlu bulundu ve ertesi yıl Fotheringhay Şatosu'nda kafası kesilerek idam edildi. Hayatı, evlilikleri ve infazı onu yüzyıllardır popüler kültürün önemli figürlerinden biri yaptı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Mary Stuart maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.