Türkiye'nin erken cumhuriyet yıllarında yetiştirdiği öncü isimlerden biri olan Leyla Asım Turgut, 23 Kasım 1911 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Hem mimarlık hem de spor dünyasında ilk kadın temsilcilerden biri olarak tarihe adını yazdıran Turgut, yaşamı boyunca üc farklı ülkede şekillenen eğitim ve aile geçmişiyle dikkat çekti. Genç yaşta yüzme branşında elde ettiği rekorlar ve sonrasında ülkenin en önemli yapı projelerindeki imzaları ile Cumhuriyet kadını profilini en iyi şekilde yansıttı. 1988 yılında İstanbul'da hayata gözlerini yuman Turgut, aynı zamanda kültür sanat dünyasında da üretken yazıları ve organizasyonları ile derin izler bıraktı.
Sınırları Aşan Çocukluk ve Eğitim Yılları
Leyla Hanım, babası Mustafa Asım Bey'in Osmanlı Devleti'nde Hariciye Nazırlığı görevini yürüttüğü günlerde doğdu. Ailenin ikinci çocuğu olarak Ayaspaşa Konağı'nda gözlerini açtı. Bu konut daha sonraki yıllarda Park Otel oldu. Annesi Avusturyalı Letta Asım Hanım olup, anne tarafından dedesi ise frengi hastalığı üzerine çalışmalarıyla dönemin önemli otoritelerinden biri sayılan Çek asıllı hekim Franz Mraček'tir. Anneannesi Sophie Mraček olan Leyla Asım'ın kökleri, 1970 yılındaki bir röportajına göre Turgut Reis'e kadar uzanmaktadır. Soyadı Kanunu yürürlüğe girdiğinde de aile bu bağ sebebiyle Turgut soyadını seçmiştir.
Babası görevliyken ailenin ilk yılları Tahran'da geçti. Burada 1914 ile 1916 yılları arasında yaşadıktan sonra tüm aile Viyana'ya taşındı. Avusturya'da 1931 yılına kadar kalan Leyla Hanım, lise eğitimini tamamlamasının ardından Viyana Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü'ne kaydoldu. 1932'de Türkiye'ye geri dönen aile İstanbul Moda'ya yerleşti. Leyla Asım, eğitim hayatına Güzel Sanatlar Akademisi Süsleme Sanatları Bölümü'nde ve peşinden Mimarlık Bölümü'nde devam etti. Zorlu eğitim sürecinin ardından 1939 yılında mezuniyetiyle birlikte mesleki kariyerine ilk adımı attı.
Mimarlık Alanındaki Öncü Çalışmaları ve Akademisyenliği
Mezun olduğu Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde akademik hayatını sürdüren Leyla Asım Turgut, Robert Vorhölzer'in asistanlığını yaptı. Böylece akademinin Mimarlık Bölümü kadrosuna katılan ilk kadın mimar unvanını aldı. Ankara'da Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde de çeşitli görevler üstlendi. Ayrıca İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nde de dersler vererek eğitimci yönünü pekiştirdi. Tasarım alanındaki başarılarını somutlaştıran en belirgin çalışması ise Okmeydanı İETT Memur Evleri Gökdelen Projesi olmuştur. Sadece teknik alanda kalmayan Turgut, 1970'li yıllarda İstanbul'un kültür ve sanat ortamında aktif bir rol oynadı. Sanat festivalleri organize etti, konferanslar verdi ve dönemin yayın organlarında çeşitli yazılar kaleme aldı.
Spor Tarihine Geçen Havuz Performansları
Leyla Asım Turgut, mesleki başarılarının yanı sıra spor alanında da ülkenin ilkleri arasına girmeyi başardı. Türkiye'nin ilk kadın milli yüzücülerinden biri olarak adını spor tarihine yazdırdı. Yüzme kulvarında sergilediği üstün performanslar sayesinde 100 ve 400 metre kategorilerinde ülke rekorlarını kırdı. Elde ettiği bu dereceler, yüzme sporunda tam 22 yıl boyunca başka hiçbir yüzücü tarafından aşılamadı. Böylece hem suyun üzerinde hem de çizim masasında kadınların gücünü kanıtlayan bir Cumhuriyet öncüsü olarak belleklere kazındı.
Kilometre Taşları ve Başarıları
- Türkiye'nin ilk kadın milli yüzücülerinden biri olması ve 100 ile 400 metrelerde kırdığı rekorları 22 yıl boyunca elinde tutması
- Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlık Bölümü akademik kadrosunda görev alan ilk kadın mimar unvanına erişmesi
- İstanbul Okmeydanı İETT Memur Evleri Gökdelen Projesi gibi erken dönem önemli mimari tasarımlara imza atması