Kofi Annan Kimdir?

Birleşmiş Milletler tarihinin en önemli isimlerinden biri olan ve küresel barış çabalarıyla Nobel Barış Ödülü'ne layık görülen Ganalı diplomat Kofi Annan, 18 Ağustos 2018 tarihinde İsviçre'nin Bern kentinde hayata gözlerini yumdu. Örgütün içinden yetişerek en yüksek makama ulaşan ilk genel sekreter unvanını taşıyan Annan, 1997 ile 2006 yılları arasında dünya diplomasisinin zirvesinde yer aldı. Siyahi bir Afrikalı olarak bu göreve getirilen ilk lider olması, onu küresel siyasette sembolik bir figür haline getirdi. Diplomatik dehasıyla olduğu kadar görev süresince karşılaştığı büyük krizlerle de anılan Annan, 80 yıllık ömrüne sığdırdığı başarılar ve üstlendiği zorlu görevlerle modern tarihin unutulmaz şahsiyetleri arasına girdi.

Kumasi'den Dünya Sahnesine Uzanan Eğitim Yolculuğu

Kofi Atta Annan, 8 Nisan 1938'de Kumasi'de doğdu. Fante dilinde "ikiz" anlamına gelen ismiyle uyumlu şekilde, 1991 yılında vefat eden Efua Atta adında bir ikiz kız kardeşi vardı. Genç Kofi, Victoria ve Henry Reginald Annan çiftinin dördüncü çocuğu olarak ayrıcalıklı bir ailede büyüdü. Babasının Lever Brothers Cocoa şirketinde ihracat müdürü olarak çalışması, ailenin ekonomik durumunun ülkenin standartlarına göre oldukça iyi olmasını sağladı. Bu refah düzeyi, onun eğitim hayatına da doğrudan yansıdı.

Gençlik yıllarında ülkenin en prestijli yatılı okullarından Mfantsipim'de eğitim alan Annan, 1958 yılında Kwame Nkrumah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nde ekonomi öğrenimi görmeye başladı. Ford Vakfı'nın sağladığı bursla Amerika'ya gitti. Burada Macalester College'da ekonomi eğitimi aldı. İlerleyen yıllarda eğitim hayatına Avrupa ve Amerika'nın en seçkin kurumlarında devam etti. İsviçre'deki Lisansüstü Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü'nde dersler aldıktan sonra, meşhur MIT Sloan Yönetim Okulu'nda yüksek lisans programını tamamladı. Çok dilli bir entelektüel olan diplomat; anadili Fante'nin yanı sıra İngilizce, Fransızca ve çok sayıda Afrika dilini akıcı şekilde konuşabiliyordu.

Birleşmiş Milletler Koridorlarında Yükseliş ve Genel Sekreterlik

Annan'ın küresel örgütle tanışması, 1962 yılında Dünya Sağlık Örgütü bünyesinde bütçe memuru olarak göreve başlamasıyla gerçekleşti. Kısa bir süre ülkesi Gana'da turizm yöneticiliği yapsa da diplomasiye olan tutkusu onu yeniden Amerika Birleşmiş Devletleri'ne ve Birleşmiş Milletler'e çekti. Örgüt içinde personel yönetimi, güvenlik koordinasyonu, bütçe planlaması ve finans gibi kritik birimlerde görev alarak basamakları tek tek tırmandı. 1993 ile 1994 yılları arasında barış koruma operasyonlarının yönetimini üstlendi. Örgüt bünyesinde üstlendiği başlıca sorumluluklar şunlardır:

• Dünya Sağlık Örgütü bütçe memurluğu
• İnsan kaynakları yönetimi ve güvenlik koordinatörlüğü
• Program planlama, bütçe ve finans birimi yöneticiliği
• Barış koruma dairesi başkanlığı ve genel sekreter müsteşarlığı

Bosna'daki Birleşmiş Milletler barış gücü operasyonlarının yetkisini NATO'ya devreden başarılı süreci yönetmesi, onun liderlik yeteneklerini tescilledi. Bu yükseliş, 13 Aralık 1996 tarihinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin onu yeni lider olarak seçmesiyle taçlandı. Genel Kurul'un da onay vermesiyle 1 Ocak 1997'de görevine başlayan Annan, örgütün yedinci genel sekreteri oldu. ABD'nin Mısırlı eski genel sekreter Boutros Boutros-Ghali'nin ikinci dönem adaylığını veto etmesi, Annan'ın önünü açan önemli bir gelişmeydi. Görevi boyunca ekonomik kalkınmanın sadece istatistiklerden ibaret olmadığını savunan Ganalı diplomat, temel insan ihtiyaçlarının karşılanmasını öncelikli hedef haline getirdi. Bu vizyoner çalşmaları, 10 Aralık 2001 tarihinde kendisine ve kurumu Birleşmiş Milletler'e ortaklaşa verilen Nobel Barış Ödülü ile ödüllendirildi. Görevini Güney Koreli Ban Ki-moon'a devretti.

Tarihi Krizler, Ağır Eleştiriler ve Son Yılları

Dünya barışı için gösterdiği çabalara karşın Annan, görev süresi boyunca ve sonrasında bazı tarihi krizlerdeki pasif duruşu nedeniyle sert eleştirilerin hedefi oldu. 1994 yılında gerçekleşen ve bir milyondan fazla insanın katledildiği Ruanda Soykırımı sırasında takındığı tavır, kariyerindeki en büyük gölgelerden biri olarak kabul edildi. Dönemin barış gücü komutanının felaketi engellemek adına ilettiği talepleri geri çeviren Annan, bu trajedinin örgütün ilgi alanına girmediğini belirterek tarihin en büyük insanlık dramlarından birine seyirci kalmakla suçlandı. Ayrıca Kıbrıs sorununun çözümü için sunduğu kapsamlı planın Rum kesiminin reddiyle sonuçsuz kalması ve Irak Savaşı sürecinde Amerika Birleşmiş Devletleri'nin artan etkisine karşı etkisiz duruşu, eleştirmenlerin sesini yükseltmesine neden oldu.

Özel hayatında iki evlilik gerçekleştiren Annan'ın, 1965 ile 1983 yılları arasında evli kaldığı Nijeryalı eşi Titi Alakija'dan Koji ve Ama adında iki çocuğu oldu. 1984 yılında yaşamını birleştirdiği İsviçreli avukat ve aktris Nane Maria ile olan evliliğinden ise Nina adında bir kızı dünyaya geldi. Eşi Nane, İkinci Dünya Savaşı sırasında binlerce Yahudi'yi kurtaran meşhur mimar Raoul Wallenberg'in yeğeniydi. Aktif genel sekreterlik görevi sonrasında da küresel sorunlardan uzak kalmayan tecrübeli diplomat, 2012 yılında Suriye krizinin çözümü için Birleşmiş Milletler ve Arap Birliği özel temsilciliğini üstlense de tarafların uzlaşmaz tavırları nedeniyle aynı yıl bu görevinden ayrıldı. Geride derin bir diplomatik miras bırakan Annan, 80 yaşında Bern'deki tedavi sürecinde hayata veda etti.