Osmanlı ve Türk tarihi araştırmalarında uluslararası düzeyde çığır açan ünlü tarihçi ve akademisyen Profesör Kemal Haşim Karpat, 15 Şubat 1923 tarihinde Romanya'nın Babadağ kasabasında dünyaya gözlerini açtı. Türk anne ve babanın evladı olarak gurbette başlayan bu uzun yaşam yolculuğu, onu dünya çapında saygın bir bilim insanı haline getirdi. İstanbul'da hukuk eğitimiyle temelini attığı kariyerini Amerika Birleşik Devletleri'nde siyaset bilimi alanında derinleştiren Karpat, 20 Şubat 2019'da Madison şehrinde vefat edene dek ömrünü araştırmalara adadı. Birleşmiş Milletler'den Harvard'a uzanan geniş çalışma yelpazesinde kurduğu akademik kurumlar ve yazdığı kaynak eserler, onun bu alandaki öncü rolünü ortaya koymaktadır. Kendisi dünya tarihçiliğinde silinmez izler bıraktı.
Akademik Yolculuk ve Eğitim Hayatı
Romanya sınırları içerisinde başlayan yaşam mücadelesinde yükseköğrenim için anavatana yönelen Kemal Karpat, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. Akademik arayışını hukuk sınırlarının ötesine taşımak isteyen genç araştırmacı, rotasını Amerika Birleşik Devletleri'ne çevirdi. İlk durağı Washington Üniversitesi oldu. Burada siyasi bilimler yüksek lisansını tamamladı. Doktorasını ise New York Üniversitesi'nden aldı. Ardından Birleşmiş Milletler bünyesinde bir süre çalıştı. Bu görev ona küresel bir vizyon kazandırdı. Farklı kıtalardaki üniversitelerde edindiği bu eşsiz deneyimler, onun tarih yazımındaki zengin metodolojik yaklaşımını şekillendirmiştir.
Küresel Kürsülerde ve Derneklerde Bir Ömür
Karpat, akademik kariyeri boyunca doğudan batıya pek çok saygın eğitim kurumunda bilgi birikimini öğrencilerle paylaştı. Harvard, Columbia, Princeton ve Johns Hopkins gibi dünya devi üniversitelerin kürsülerinde dersler veren bilim insanı, aynı zamanda Washington ve Montana Eyalet üniversitelerinde de akademik çalşmalarda bulundu. Fransa'daki École des Hautes Études en Sciences Sociales bünyesinde misafir öğretim üyesi olarak araştırmalar yürüttü. Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarıyla da bağını hiçbir zaman koparmayan tecrübeli akademisyen, ODTÜ ve Ankara Üniversitesi gibi köklü okullarda dersler verdi. Bilkent Üniversitesi bünyesinde de dersler vererek Türk gençliğinin akademik gelişimine önemli katkılar sağladı. Kariyerinin son dönemlerinde ise İstanbul Şehir Üniversitesi tarih bölümünde profesör unvanıyla dersler yürüterek tecrübelerini genç kuşaklara aktardı. Akademik çevrelerde derin saygı uyandıran tüm bu çalışmalar, onun dünya çapındaki tarih yazımına yön vermesini sağladı.
Madison Dönemi ve Kurumsal Mirası
Akademik hayatının en verimli dönemlerinden birini geçirdiği Wisconsin-Madison Üniversitesi kadrosuna 1970 yılında profesör olarak katıldı. Aynı üniversite çatısı altında Orta Doğu Araştırmaları Merkezi'nin yöneticiliğini üstlenerek akademik çalşmalara yön verdi. Karpat ayrıca her altı ayda bir yayımlanan prestijli "International Journal of Turkish Studies" dergisinin yayın yönetmenliğini yaptı. Kurumsallaşmaya önem veren usta tarihçi, Amerika'daki Türk Araştırmaları Cemiyeti'ni kurarak uzun süre başkanlığını üstlendi. Aynı zamanda Orta Asya Araştırmaları Cemiyeti ile Orta Asya Cemiyeti'nin kuruculuğunu da gerçekleştirdi. Ottoman and Turkish Studies Association ile Türkiye Araştırmaları Enstitüsü üyelikleriyle de çalşmalarını küresel alanda taçlandırdı. Karpat'ın kurumsal mirası şu önemli yapıları içermektedir:
- Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Türk Araştırmaları Cemiyeti,
- Orta Asya Araştırmaları Cemiyeti ve Orta Asya Cemiyeti (ACAS),
- Wisconsin-Madison Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları Merkezi.
Bilimsel Mirası ve Son Yolculuk
Yaşamı boyunca yirmi farklı ülkede yayımlanan 130 makale ile dünya çapında ses getiren çalşmalara imza attı. Kaleme aldığı 16 adet kitap, bugün hala tarih öğrencilerinin ve uzmanlarının başvuru kaynakları arasında yer almaktadır. Bilim dünyasına sunduğu eşsiz katkılarından dolayı Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Onur Ödülü ile ödüllendirildi. Aynı zamanda Türk Tarih Kurumu şeref üyeleri arasına adını yazdırarak ülkemizdeki saygın konumunu perçinledi. Hayatının son anına kadar bilimsel heyecanını kaybetmeyen usta tarihçi, 20 Şubat 2019'da ABD'de hayata gözlerini yumdu. Karpat, ebedi istirahatgâhı olan Fatih Camii Haziresi'nde, kendisi gibi Türk tarihçiliğinin dev isimleri Halil İnalcık ve Mehmet Genç'in mezarlarının tam ortasında yatmaktadır.