Kadir Has, 10 Eylül 1921 tarihinde Kayseri'de hayata gözlerini açtıktan sonra, ülkenin ekonomik ve toplumsal dönüşümünde silinmez izler bırakan vizyoner bir iş insanı ve hayırsever oldu. Cumhuriyetin ilk yıllarında ailesiyle birlikte Kayseri'den Adana'ya göç eden Has, ülkedeki ilk sanayileşme hamlelerinin merkezinde yer aldı. Türkiye'de modern sanayinin temellerini birer birer atarken, eşi Rezan Has ile birlikte kurduğu vakıf ve üniversite aracılığıyla toplumsal gelişime, eğitim hamlelerine ve sağlık hizmetlerine devasa katkılar sağladı. Üretken ve başarılarla dolu yaşamı, 22 Mart 2007 günü İstanbul'da son buldu.
Adana'dan İstanbul'a Girişimcilik İzleri
Kadir Has'ın babası Nuri Bey, Adana'da sanayiciliğe yönelerek Milli Mensucat Fabrikası'nın kurucuları arasına katıldı. Gazi İlkokulu'ndan 1933'te mezun olup lise eğitimini Adana ve İstanbul Boğaziçi Lisesi'nde tamamlayan Kadir Has, 1942'de Boğaziçi Lisesi'nden mezuniyetiyle birlikte İstanbul Kanlıcalı Yağcızâde Ailesi'nden Şehime Hanım ile Kayserili Germirli Mehmet Bey'in kızı Rezan Germirli ile evlendi. Evliliğin ardından Adana'ya yerleşen Has, babasının yanında iş hayatına ilk adımını attı. Has ve Sabancı ailelerinin ortaklığı, Adana'da yağ ve tekstil fabrikalarının kurulmasını sağladı. Ayrıca 1953 yılında Antakya'da kurulan Akiş İplik Fabrikası da Amik pamuğunu işlemek amacıyla faaliyete geçti.
İlk Girişimler ve Coca-Cola'nın Gelişi
Kadir Has, 1950'lerin başında babasından işlerini ayırdı ve Adana'da radyodan yedek parçaya kadar pek çok ürünün satıldığı büyük bir mağaza açarak bağımsız yoluna devam etti. Girişimci ruhu, başarılı iş insanını 1960 yılında İstanbul'a taşıdı. Karaköy Perşembe Pazarı'ndaki ilk ofisinde Henschell kamyonlarının Türkiye distribütörlüğünü üstlendi. En büyük atılımlardan birini 1964 yılında, Coca-Cola markasını ülkeye getirerek gerçekleştirdi. Bakırköy'ün İncirli semtinde kurulan bu şişeleme tesisi, markanın dünyadaki 1916. tesisi unvanını aldı. Başarılı isim, iki sene sonra tüm Coca-Cola hisselerini kardeşi Kemal Has'a devretti. Kardeşi Kemal Has ise 1975 yılında öldürüldü.
Sanayi Devleri ve Otomotiv Atılımları
Alman Mercedes-Benz firmasıyla 1967'de ortaklık kurarak İstanbul Davutpaşa'da otobüs, kamyon ve motor üreten fabrikanın kurulmasına öncülük eden Has, otomotiv sanayiindeki dev hamlelerini sürdürdü. Otomarsan firmasının yönetim kurulu başkanlığı ve üyeliği görevlerini uzun süre başarıyla yürüttü. Koç Ailesi ile Bursa'da Peugeot minibüslerini üreten Karsan firmasına ortak oldu. Fransızların Michelin Lastikleri'nin Türkiye distribütörlüğünü üstlenerek bu alandaki ticari girişimlerine bir yenisini daha ekledi. Kurucusu olduğu Akbank'ta ise Sabancı Ailes'nden sonra en büyük kurucu hissenin sahibiydi. Kadir Has, 1992 senesinde kurduğu HBB televizyon kanalı ve HBB FM radyosu ile medya sektöründe de yer aldı. Bu yayın kuruluşları 2000 yılında kapandı.
Şahsi Hayatın Zorlukları ve Hayırseverlik Mirası
Şahsi yaşamında büyük badireler atlatan iş insanının yeğeni Mete Has, 4 Nisan 1971'de evine giren Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi eylemcileri tarafından kaçırıldı. Yeğenini kurtarmak adına istenen 400 bin liralık fidyeyi ödediği için sıkıyönetim mahkemesinde yargılanıp beraat etti. Öz çocuğu olmayan çift, ailelerinden üç genci evlatlık edindi:
- Yeğeni Mete Has'ın kızı Zekiye
- Rezan Has'ın kız kardeşi Nükhet Yolaç'ın oğlu Can
- Kardeşi Mahmut Has'ın torunu Nuri Has
1980'lerde ticari faaliyetlerini tasfiye etmeye başlayan Kadir Has, kendisini tamamen hayır işlerine adadı. Eşi Rezan Has ile 1981'de kurduğu HASVAK'ın ardından, 1991 yılında Türk Eğitimine Özgü Kadir Has Vakfı-HASVAK adıyla hayır işlerini kurumsallaştırdı. 1997 yılında ise ülkemize Kadir Has Üniversitesi'ni armağan etti ve çiftin tüm serveti, vasiyetleri gereği bu vakfa bağışlandı. Fenerbahçe yüksek divan kurulu üyesi olarak 1960-1973 yılları arasında kulüpte yöneticilik yapan Has, 1997 yılında Devlet Üstün Hizmet Madalyası ile ödüllendirildi. Başarılı isme eğitim alanındaki değerli katkıları vesilesiyle onursal doktora sunan yükseköğretim kurumları ise şunlardır:
- 1997 yılında Marmara Üniversitesi ve KKTC Lefke Avrupa Üniversitesi
- 1998 yılında Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- 1999 yılında Erciyes Üniversitesi