Cumhuriyet'in ilk yıllarında Kayseri'de dünyaya gelen Kadir Has, Türkiye'nin sanayileşme ve toplumsal kalkınma serüvenine damga vurmuş en önemli girişimcilerden biridir. 20 Eylül 1921 tarihinde Nuri ve Zekiye Hasoğlu çiftinin evladı olarak başlayan bu yaşam öyküsü, Adana'dan İstanbul'a uzanan büyük bir başarı hikayesine dönüştü. Ticaret hayatına adım attığı ilk günlerden itibaren dürüstlüğü ve çalışkanlığı kendine ilke edinen ünlü iş insanı, otomotivden bankacılığa kadar çok geniş bir alanda devasa yatırımlara imza attı. Girişimci vizyonuyla elde ettiği kazanımları, kurduğu vakıf ve adını taşıyan üniversite aracılığıyla ülkesine geri kazandırarak toplumsal hafızada silinmez bir iz bıraktı. 22 Mart 2007 tarihindeki vefatına kadar vatanına hizmet etmeyi en kutsal borç kabul eden bu değerli şahsiyet, geride milyonlarca gencin geleceğini aydınlatan eşsiz bir eğitim mirası bıraktı.
Çukurova'dan İstanbul'a Ulaşan Ticari Başarı
Hasoğlu ailesinin erken dönemde Kayseri'den Adana'ya göç etmesi, genç Kadir'in hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Çukurova topraklarında tarım ve sanayi alanında öncü işlere imza atan babası Nuri Has, Türkiye'nin ilk milli sanayicilerinden biri olarak onun en büyük ilham kaynağıydı. İlk öğrenimini Adana'da tamamladı. Orta ve lise eğitimi için ise İstanbul'a gönderildi. Özel Boğaziçi Lisesi'nden 1942 yılında mezun oldu. Aynı yıl Kayseri'nin saygın ailelerinden Germirlilerin kızı Rezan Germirli ile evlenerek hem aile kurdu hem de babasının izinden giderek ticaret hayatına atıldı. Adana'nın en güçlü iş insanları arasına girmeyi başaran Has, 1960 yılında vizyonunu daha da büyüterek faaliyetlerini İstanbul'a taşıdı. İstanbul'da özellikle otomotiv sanayiine odaklanan iş insanı, Mercedes Otobüs ve Kamyon Fabrikası'nı kurarak uzun yıllar bu yapının yönetimini yürüttü.
Girişimci dehasıyla uluslararası markaları Türkiye'ye kazandıran Kadir Has, 1964 yılında dünya devi Coca-Cola'nın ülke temsilciliğini üstlenerek ilk yerli fabrikayı kurdu. Bu hamlenin ardından Koç ailesiyle ortaklık kurarak Bursa'da Peugeot minibüslerini üretecek olan Karsan fabrikasının kuruluşuna katıldı. Fransız Michelin lastiklerinin Türkiye genel distribütörlüğünü de üstlenen iş insanı, sanayideki bu başarılarını finans sektöründe de taçlandırdı. İş dünyasındaki adımları ses getirdi. Sabancı ailesinden sonra Akbank'ın en büyük kurucu ortağı sıfatını taşıyan Has, Türkiye ekonomisinin finansal altyapısının güçlenmesinde kritik roller oynadı. Kazandığı ticari başarıların doruk noktasındayken, 1980'lerin sonuna doğru tüm ticari faaliyetlerini tasfiye etmeye başlayarak hayatını bütünüyle hayır işlerine adamaya karar verdi.
Topluma Adanmış Bir Ömür ve HASVAK
Babasının "Bir okul yaptırmak, bin kişiyi hapishaneye düşmekten kurtarır" sözünü daima kendine rehber edinen hayırsever iş adamı, kazancını milletiyle paylaşmayı vatan borcu bildi. Eşi Rezan Has ile birlikte 1991 yılında kurdukları Türk Eğitimine Özgü Kadir Has Vakfı (HASVAK), bu soylu amacın en kurumsal adımı oldu. Eğitim ve sağlık başta olmak üzere ülkenin her köşesine dokunan projeler geliştiren vakıf, çiftin tüm servetini başışlamasıyla Türkiye'nin en büyük sivil toplum güçlerinden biri haline geldi. Has ailesinin hayata geçirdiği en büyük rüya ise 1997 yılında resmi kuruluşu tamamlanan Kadir Has Üniversitesi oldu. Bu kurum onun en büyük gururuydu. Kadir Has, vefatına kadar bu üniversitenin mütevelli heyeti başkanlığını yürüterek gençlerin modern eğitim olanaklarıyla buluşmasını sağladı.
Kadir Has ve Rezan Has'ın kurduğu HASVAK bünyesinde ülkeye kazandırılan bazı önemli tesisler ve eğitim yuvaları şunlardır:
- Kadir Has Üniversitesi
- Kadir Has Anadolu Lisesi ve Rezan Has Lisesi
- Marmara Üniversitesi Kadir Has Hastanesi, Acil Merkezi ve Hemodiyaliz Ünitesi
- TÜBİTAK Gebze Teknopark Kadir Has Merkez Binası
- Erciyes Üniversitesi Kadir Has Merkez Kütüphanesi
- Trabzon Kadir Has Teknik Lisesi
- Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kadir Has Kültür Parkı
Ödüller, Fahri Doktora ve Vefatı
Topluma sağladığı olağanüstü katkılardan ötürü 1997 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından "Devlet Üstün Hizmet Madalyası" ile ödüllendirilen iş adamı, yaşamı boyunca yüzü aşkın takdir belgesi ve ödüle layık görüldü. Eğitim alanındaki katkıları dolayısıyla Marmara Üniversitesi, KKTC Lefke Avrupa Üniversitesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ve Erciyes Üniversitesi tarafından kendisine fahri doktora unvanları takdim edildi. Kadir Has, 22 Mart 2007 tarihinde kalp rahatsızlığı sebebiyle kaldırıldığı Vehbi Koç Vakfı Amerikan Hastanesi'nde 86 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ölümü tüm ülkeyi yasa boğdu. Cennet vatanına adadığı ömrü boyunca sayısız gencin hayatına dokunan bu büyük hayırseverin adı, memleketi Kayseri'de inşa edilen 33 bin kişilik Kadir Has Stadyumu başta olmak üzere pek çok eserde yaşamaya devam etmektedir.