Juan Peron Kimdir?

Arjantin tarihinin en etkili ve tartışmalı figürlerinden biri olan asker kökenli devlet adamı Juan Domingo Perón, ülkesinde derin izler bırakan popülist bir siyasi hareketi inşa eden liderdir. Buenos Aires eyaletindeki Lobos yakınlarında 8 Ekim 1895 tarihinde dünyaya gelen Perón, 1946-1955 ve 1973-1974 dönemlerinde üstlendiği cumhurbaşkanlığı göreviyle Arjantin'in sosyal, ekonomik ve siyasi yapısını kökten değiştirmiştir. Dar gelirli işçi sınıfını arkasına alarak geliştirdiği politikalarla modern Arjantin'i şekillendiren lider, askeri kariyerden devletin zirvesine uzanan yolculuğunda eşi Evita'nın da desteğiyle kitleleri peşinden sürüklemeyi başarmıştır.

Askeri Geçmişten İktidarın Zirvesine Giden Yol

Ailesiyle beraber genç yaşta Patagonya'ya giden Perón, daha sonra yerleştikleri Buenos Aires'teki askeri okula kaydoldu. 1913 yılında bu okuldan başarıyla mezun olarak ordu saflarına katıldı ve askeri hiyerarşide hızla yükseldi. Takvimler 1939 yılını gösterdiğinde albay rütbesini alan Perón, sonraki birkaç yıl boyunca özel görevlerle Şili'ye ve İtalya'ya gönderildi. Siyasi arenada yükselmeden önce, 1929 yılında Aurelia Tizón ile ilk evliliğini gerçekleştiren Perón, 1938 yılında bu evliliği boşanmayla sonlandırmıştı.

Arjantin'e döndükten sonra, 1943 yılında aralarında kendisinin de bulunduğu bir grup genç subayla birlikte yönetimi ele geçirdi. Yönetimde kısa sürede sivrilen Perón, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı görevine getirildi. Bu süreçte işçi sendikalarını denetim altına alarak kendi partisinin temellerini atmaya başladı. Hükümmet denetimine aldığı sendikalar aracılığıyla, "gömleksizler" olarak adlandırılan düşük gelirli emekçilerin yaşam koşullarını iyileştirmek için çalıştı. Kısa zamanda Savaş Bakanlığı ve Başkan Yardımcılığı makamlarına tırmandı.

Ancak Perón'un bu hızlı yükselişi iktidar içindeki bazı çevreleri rahatsız etti. 1945 yılında anayasal düzen isteyen muhalif bir grubun gerçekleştirdiği darbe sonucunda tutuklandı. Bu gelişme üzerine sonradan eşi olacak olan Eva Perón ve sendikacıların öncülük ettiği büyük grevler Buenos Aires sokaklarını sarınca serbest bırakıldı. Bu zaferin hemen ardindan, 21 Ekim 1945 tarihinde Eva Perón ile dünya evine girdi. 4 Haziran 1946'da yapılan genel seçimlerde ise halkın desteğini alarak Cumhurbaşkanı seçildi.

Peronist Dönem, Sosyal Reformlar ve Otoriterleşme

Devlet başkanlığı koltuğuna oturan Perón, ülkeyi güçlü bir polis devletine dayanan diktatörlükle yönetmeye başladı. Toplumsal yaşamda ve ekonomide kamunun denetimini artırırken, işçi ücretlerini yükselterek ve sosyal yardımları genişleterek kamuoyunun desteğini kazandı. Ayni zamanda silahlandırma programları ve maas artışlarıyla ordunun da kendisine bağlı kalmasını sağladı. Ancak halkın tepkisini önlemek amaciyla gazeteleri kapatması, eğitimi sıkı bir denetime tabi tutması, Ulusal Kongre'yi ve Yüksek Mahkeme'yi kendi partisinin üyeleriyle doldurması diktatörlük yönünü gösterdi.

Bu dönemde eşi Eva Perón, resmi bir görevi bulunmamasına rağmen siyaset sahnesinin en etkili aktörlerinden biri oldu. Yoksul kesimlere yiyecek, para ve ilaç yardımları ulaştırırken hastane ve konut koşullarının iyileştirilmesine katkıda bulundu. Kadınların 1947 yılında seçme hakkını elde etmesinde de başrolü oynadı. Ancak o da basına karşı sert sansür politikalarını destekledi, çok sayıda radyo istasyonuna sahip olarak birçok gazete ve dergiyi kapattı. Juan Perón, kapitalizm ile sosyalizm arasında üçüncü bir yol olduğunu iddia eden ve bugün de Arjantin siyasetinde geniş yer tutan "Peronizm" hareketini bu yıllarda başlattı.

Peronist iktidarın gerçekleştirdiği bazı temel dönüşümler şunlardır:

• İşçi sınıfının haklarının genişletilmesi ve sosyal yardımlarla "gömleksizler" olarak anılan dar gelirlilerin yaşam standartlarının yükseltilmesi.
• Kadınlara 1947 yılında seçme hakkı tanınmasıyla toplumsal eşitlik alanında tarihi adımlar atılması.
• Ekonomik yaşamda devlet denetiminin artırılması ve toplumsal refahı sağlayacak kamu projelerinin desteklenmesi.

1951 yılında seçimlerden önce yeniden seçilebilmek için anayasayı değiştiren Perón için işler zamanla zorlaşmaya başladı. Eşi Evita'nın 26 Temmuz 1952 tarihinde rahim kanseri nedeniyle vefat etmesi büyük bir darbe oldu. Katolik Kilisesi'ne yönelttiği saldırılar aforoz edilmesine yol açarken, artan enflasyon ve yolsuzluk söylentileri halkta hoşnutsuzluk yarattı. 19 Eylül 1955'te gerçekleşen askeri darbe sonucunda yönetimden uzaklaştırılan lider, ülkesinden kaçarak Paraguay'a gitti ve ardından İspanya'da Madrid'e yerleşerek uzun sürgün yıllarına başladı.

Sürgünden Muhteşem Dönüş ve Son Yıllar

Sürgünde olduğu dönemde de İspanya'dayken taraftarları onun yokluğunda partinin çalışmasını sürdürdüler. 1961 yılında, eski bir dansçı olan ve Isabel adını alan Maria Estrela Martinez Cartas (İsabel Peron) ile evlendi. 1973 yılındaki seçimlerde Peróncu adaylar çoğunluğu kazanınca yeniden Arjantin'e döndü ve devlet başkanı seçildi. Eşi Isabel Peron da başkan yardımcılığına seçildi.

Üçüncü başkanlık döneminde Perón, ABD'nin Arjantin üzerindeki etkinliğini azaltmaya, Üçüncü Dünya Ülkeleri ile olan ilişkileri geliştirmeye çalıştı. Ücretleri ve fiyatları denetim altında tutmayı hedefledi. Öte yandan, kendisine karşı gelişen sol hareketi baskı ve zor kullanarak sindirmeye çalışması şiddet olaylarının tırmanmasına yol açtı. Sağlığı bozulan lider, 1 Temmuz 1974 tarihinde Olivos Arjantin'de 79 yaşında hayata gözlerini yumdu.

Ölümünün ardından devlet başkanlığı görevini üstlenen eşi İsabel Peron, Arjantin'in artan ekonomik ve toplumsal sorunlarının üstesinden gelemedi. 24 Mart 1976'da ordunun yönetime el koymasıyla görevden uzaklaştırılan Isabel, beş yıl boyunca evinde göz hapsinde tutuldu. 1981'de rüşvet suçlamasıyla yargılandıktan sonra aynı yılın yazında serbest bırakılarak İspanya'ya sürgüne gitti. Juan Perón'un ardında bıraktığı siyasi miras, ülkesinin siyasi kaderini belirlemeye devam etti.