Jak İhmalyan, fırçasıyla kıtaları aşarken ömrünü sanata, sürgünlere ve toplumsal mücadelelere adamış sıra dışı bir Türk Ermenisi ressamdır. Garbis Bey ve Verkin Hanım'ın ikinci evladı olarak dünyaya gelen İhmalyan, gençlik yıllarında resim sanatına yönelmiştir. Bu serüven İstanbul'dan Moskova'ya uzanmıştır. Sanatçının fırtınalı ömrü Moskova'da son bulmuştur. Kendisinin ardında bıraktığı zengin miras bugün de yaşamaktadır.
Abidin Dino ve Bedri Rahmi ile Akademi Yılları
Genç Jak'ın resim sanatıyla ilk teması, 1936 yılında usta sanatçı Abidin Dino ile yollarının kesişmesi sayesinde gerçekleşmiştir. Dino ile başlayan bu ilk temas, onun sanat yaşamının ilk adımını oluşturmuştur. Akademik eğitimine 1942 yılında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi bünyesinde başlayan yetenekli genç, burada Bedri Rahmi atölyesine kabul edilmiştir. Akademideki sınavlarındaki üstün başarısı sayesinde birinci sınıfı doğrudan atlayarak eğitimine devam etmiştir. Bedri Rahmi Eyüboğlu atölyesinde aldığı eğitim, onun sanatsal gelişimine yön veren en önemli unsurlardan biri olmuştur.
Siyasi Mücadeleler, Hapishane ve Sürgün Durağı
Sanatla olduğu kadar siyasetle de yakından ilgilenen İhmalyan, henüz 1939 yılında Türkiye Komünist Partisi saflarında yer almaya başlamıştür. Bu yeraltı faaliyetleri sebebiyle 1944 yılında tevkif edilmiş ve yaklaşık üç yıl sürecek zorlu bir tutukluluk dönemi geçirmiştir. Bu zorlu ve yıpratıcı tutsaklık dönemi nihayete erdiğinde, sanatına ve hayata çok daha güçlü bir tutkuyla yeniden sarılmıştür. Cezaevinden çıktıktan sonra ülkede kalamayacağını anlayarak 1949'da Suriye üzerinden kaçak yollarla Lübnan'a geçmiş ve Beyrut'a yerleşmiştir. Beyrut'taki çeşitli eğitim kurumlarında resim öğretmenliği yapan sanatçı, Fransız ressam Simon Baltax ile birlikte Beyrut Havalimanı için Halkların Dostluğu konulu büyük bir duvar panosu hazırlamıştır. Burada edindiği tecrübelerin ardından 1956 yılında Polonya'ya geçerek Varşova Radyo Komitesi çizgi film stüdyosunda çalışmaya başlamıştır. Polonya'da bulunduğu süreçte, yakın dostu ve partidaşı olan şair Nâzım Hikmet'in 'Güneşi İçenlerin Türküsü' adlı eserinin Lehçe çevirisini resimlemiştir. Ortak idealler doğrultusunda bir araya gelen bu iki önemli isim, sürgünde birbirlerine her zaman manevi destek vermişlerdir. Daha sonra 1959'da ailesiyle Çin'e göç ederek Pekin'e yerleşmiş ve burada Türkiye'ye yönelik yayın yapan radyoda görev yapmıştır. Çin'in geleneksel sanatı üzerine derinlemesine araştırmalar yapan İhmalyan, Doğu estetiğini kendi fırçasıyla harmanlamayı başarımıştır.
Moskova'daki Son Yıllar ve Sanatsal Miras
Sonsuz arayışları onu 1961'de Sovyetler Birliği'ne yönlendirmiş ve 1963'te Moskova Devlet Üniversitesi Doğu Dilleri Enstitüsü bünyesindeki Türkoloji bölümünde Türkçe öğretmenliğine atanmıştır. Akademideki derslerin yanı sıra sanatsal üretimine hız kesmeden devam ederek Arbat semtinde bulunan Taniyevih Sokağı'ndaki atölyesini kurmuştur. Bu özel mekân, sanatçının Doğu ve Batı sentezini yansıtan olgunluk dönemi eserlerini ürettiği en verimli sığınağı oluştur. Gurbette geçirdiği bu uzun yıllar boyunca fırçasını elinden hiçbir zaman düşürmeyerek üretkenliğini korumuştur. 1974 yılında saygın Sovyet Ressamlar Birliği'ne üye kabul edilmiştir. Sanatçı, 1 Nisan 1978 tarihinde Moskova'da hayata gözlerini yummuştur. Vefatının ardından Erivan'da yakılan usta ressamın eserleri, yazar kardeşi Vartan İhmalyan'ın ve dostlarının çabalarıyla koruma altına alınmıştır. Ölümünden sonra pek çok ülkede düzenlenen anma sergileri, onun sanatının evrensel boyutunu bir kez daha kanıtlamıştır. Özellikle ölümünün on beşinci yılında, yani 1993'te İstanbul'da açılan ve Galeri MD tarafından hazırlanan anma sergisi, sanatçıyı kendi topraklarında yeniden gündeme taşırken on üç adet kıymetli tablosunu barındıran özel bir kitabın da yayımlanmasını sağlamıştır. Onun tabloları dünya genelinde büyük ilgi görmektedir.
Ayrıca sanatçının önemli eserleri ve başarıları şu şekildedir:
- 1972 Moskova Asya ve Afrika Kültür Evi Enstitüsü sergisi
- 1973 Moskova Shternberg Astronomi Enstitüsü sergisi
- 1982 Vagharshapat Eçmiyadzin Katedrali Müzesi sergisi
- Orhan Kemal Müzesi ve Rusya Doğu Halk Sanatı Devlet Müzesi koleksiyonlarındaki kalıcı yapıtları