İsmail Hüsrev Tökin, 14 Mart 1902 tarihinde İstanbul'da doğan ve 1992 yılında vefat eden Türk siyasetçi ve yazarıdır. Cumhuriyet döneminde Kadro dergisini kuran beş kişilik Kadrocular grubunun üyeleri arasında yer alır. İlk, orta ve lise eğitimini İstanbul Avusturya Lisesi'nde tamamlamıştır. Moskova'da aldığı eğitim ve Anadolu köylerinde yürüttüğü sosyo-ekonomik araştırmalarla tanınan Tökin, yazdığı eserlerle döneminin ötesine geçmeyi başarmıştır.
Moskova'da Eğitim ve Siyasi Dönemeçler
Tökin, lise öğreniminden sonra 1922 yılında Sovyetler Birliği'ne gitti ve burada eğitim gördü. Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi (KUTV) bünyesinde 1922-1925 yılları arasında yüksek öğrenimini tamamlayan yazar, buradaki eğitimi sırasında iktisat seminerlerini yakından takip etmiş ve aynı kurumda okutmanlık da yapmıştır. Türkiye'ye dönüşünün ardından, 1925 yılında gerçekleştirilen Komünist tevkifatı kapsamında tutuklanarak hapis cezasına çarptırıldı. Tökin, 1927 yılında Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası'ndan (TİÇSF) ayrıldı. Siyasi partiden ayrıldıktan sonra farklı kuruluşlarda görev aldı.
Anadolu İzlenimleri ve Köy İktisadı
Tökin, 1929 yılına kadar bir Alman ihracat firmasının Türkiye temsilciliğinde çalıştı. Alman firması adına Anadolu'nun çeşitli üretim alanlarını gezen ve doğrudan üreticilerle görüşen yazar, köylülerin içinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşullar hakkında daha sonra çalışmalarında kullanacağı detaylı bilgileri toplamıştır. Daha sonra Ziraat Bankası'nın kredi kooperatiflerini kuracağı yerleri incelemek için Anadolu gezilerine çıktı. Köy ziyaretlerinde üreticilerin sosyal ilişkilerini derleyen yazar, bu verileri Türkiye Köy İktisadiyatı isimli kitabında malzeme olarak kullandı. 1934 yılında yayımladığı bu çalışma, kendi döneminin oldukça ötesinde bir değere sahipti.
Kadro Dergisi ve İstihbarat İddiaları
Tökin, kurucuları arasında bulunduğu Kadro dergisinde yazarlık yaptı. Ancak sonraki yıllarda ismi pek anılmamaya başladı. Bunun nedeni olarak, kendisinin Millî Emniyet Hizmetleri bünyesinde istihbaratçı olarak çalıştığı iddiaları öne sürüldü. Amale olarak da bilinen bu teşkilatta görev yaptığı iddia edilen yazar, 1992 yılında yaşamını yitirdi.
Tökin'in yaşamı boyunca ilişkili olduğu veya görev üstlendiği başlıca kurum ve yapılar şunlardır:
- Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi (KUTV)
- Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası (TİÇSF)
- Ziraat Bankası
- Kadro Dergisi
- Millî Emniyet (Amale) Hizmetleri