Türk edebiyatı tarihinin en önemli araştırmacılarından biri olan İsmail Hikmet Ertaylan, 1889 ile 1967 yılları arasında yaşamış seçkin bir ordinaryüs profesör, yazar ve eğitmendir. Edebiyat dünyasında derin izler bırakan Ertaylan, akademik çalışmaları ve kaleme aldığı eserlerle Türk kültür hayatına yön vermiştir. Tevfik Fikret'in yakın dost ve çalışma halkasında yer alması, onun edebi kişiliğinin ve entelektüel duruşunun şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Ömrünü eğitime adayan yazar, hem Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında hem de sonraki dönemlerde çok sayıda gence ilham kaynağı olmuştur. Kendisi, Türk edebiyatının gelişim seyrini aydınlatan önemli bir figürdür.
Osmanlı'dan Bakü'ye Uzanan Eğitimcilik Kariyeri
Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemindeki kısıtlı imkanlara rağmen ülkenin farklı şehirlerindeki eğitim kurumlarında dersler vererek eğitim meşalesini taşıyan yazar, bu okullarda Türkçe ve edebiyat öğretmiştir. Eğitimci yönüyle öne çıkan Ertaylan, ayrıca yerli ve yabancı kurumlarda Fransızca dersleri de vererek çok yönlü bir öğretmen portresi çizmiştir. Bilgi birikimini sınırların ötesine taşıyan araştırmacı, Azerbaycan'a giderek Bakü Üniversitesi bünyesinde önemli sorumluluklar üstlenmiştir. Burada edebiyat fakültesinin dekanlık makamında bulunarak akademik yapının güçlenmesi için çalışmıştır.
Türkiye'deki Yöneticilik Yılları ve Baş Eseri
Azerbaycan'daki başarılı akademik çalışmalarının ardından Türkiye'ye geri dönen İsmail Hikmet Ertaylan, ülkesinde eğitim alanında yöneticilik görevleri üstlenmiştir. Çeşitli okullarda ve konservatuvarlarda müdürlük yaparak yeni nesil sanatçı ve edebiyatçıların yetişmesine öncülük etmiştir. İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar boyunca edebiyat kürsüsünde görev yaparak çok sayıda akademisyenin yetişmesine katkıda bulunan Ertaylan, Osmanlı'dan devraldığı zengin edebi birikimi yeni kuşaklara aktarmıştır. İstanbul Üniversitesi'ndeki verimli hocalık yıllarının ardından, 1960 yılında resmi olarak emekliye ayrılmıştır.
Eğitim ve Akademik Faaliyetleri
İsmail Hikmet Ertaylan'ın uzun yıllara yayılan kariyerindeki temel faaliyet alanları ve üstlendiği görevler şunlardır:
- Osmanlı eğitim kurumlarında Türkçe ve edebiyat öğretmenliği,
- Yerli ve yabancı okullarda Fransızca eğitimi,
- Bakü Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde dekanlık görevi,
- Türkiye'deki çeşitli okul ve konservatuvarlarda müdürlük,
- İstanbul Üniversitesi çatısı altında ordinaryüs profesörlük.
Akademik araştırmalarının en olgun meyvesini yazın dünyasına kazandıran Ertaylan, edebiyat tarihi yazımında bir mihenk taşı oluşturmuştur. Yazarın en çok tanınan ve ses getiren çalışması, dört ciltten oluşan devasa nitelikteki Türk Edebiyatı Tarihi adlı eseridir. Bu anıtsal çalışma, sahasındaki en temel kaynaklar arasında gösterilmektedir. Ömrünü Türk diline, edebiyatına ve öğrencilerine adayan değerli bilim insanı, 1967 yılında hayata gözlerini yummuştur. Kendisinin zengin kültürel mirası günümüzde de değerini korumaktadır.