Cumhuriyet tarihinin en kritik askeri ve siyasi dönemeçlerinde kritik roller üstlenen İrfan Özaydınlı, gökyüzünde başlayan ve parlamentoda devam eden fırtınalı ömrüyle Türkiye'nin yakın geçmişine damga vurmuş seçkin bir devlet adamıdır. 1924 yılında Aydın'da dünyaya gelen ve askeri dehasıyla öne çıkan Özaydınlı, Türk Hava Kuvvetleri bünyesindeki başarılı komuta kariyerinin ardından, Bülent Ecevit hükümetinde İçişleri Bakanı olarak görev yaparak ülkenin en çalkantılı günlerinde sorumluluk üstlenmiştir. Hem ordudaki dik duruşu hem de sivil yönetimdeki uzlaşmacı tavrıyla bilinen bu önemli şahsiyet, 1 Ağustos 1999 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.
Göklerden Ordu Komutanlığına Uzanan Yol
Aydın'da ilk ve ortaöğrenimini tamamlayan genç İrfan, vatan savunmasına katkı sunma arzusuyla 1939 yılında tarihi Kuleli Askeri Lisesi'ne adım attı. Bu okulda disiplinli bir eğitim alan Özaydınlı, 1943 yılında Harp Okulu'ndan mezuniyetini gururla ilan etti. Genç teğmen, havacılık alanındaki yeteneklerini geliştirmek amacıyla hemen İngiltere'ye gönderildi. İngiltere'de iki yıllık kapsamlı bir pilotaj eğitimi aldı. Türkiye'ye dönüşünde Türk Hava Kuvvetleri'nin farklı kademelerinde gökyüzü sevdalısı bir subay olarak çalıştı. Uçuculuk, uçuş öğretmenliği ve çeşitli birlik komutanlıkları görevlerinde bulunarak tecrübe kazandı.
İlerleyen yıllarda askeri vizyonunu uluslararası alana taşıyan Özaydınlı, Napoli'de konuşlu NATO Airsouth Karargâhı'nda Harp Subaylığı görevini yürüttü. İzmir'de yer alan 6. ATAF bünyesinde ise Harekât Plan subaylığı ve Türk Kıdemli subaylığı pozisyonlarında kritik sorumluluklar üstlendi. Hava Harp Akademisi ile Millî Savunma Akademisi eğitimlerini başarıyla bitirdi. Eğitim hayatındaki bu başarılar, onun askeri kariyerinde hızla yükselmesini sağladı. Nitekim 1964 yılında, Merzifon Ana Jet Üs Komutanı olarak görev yaparken tuğgeneralliğe terfi ederek general rütbesini kazandı.
General rütbesiyle ordu bünyesinde önemli makamlara getirildi. Ana Jet Üs Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Harekât Başkanlığı ve Taktik Hava Kuvvet Komutanlığı gibi operasyonel birimlerin sevk ve idaresini üstlendi. Ayrıca Genelkurmay Lojistik Başkanlığı ve 1. Taktik Hava Kuvvet Komutanlığı koltuklarında oturdu. Türkiye'nin 12 Mart Muhtırası ile sarsıldığı o gergin günlerde Eskişehir ve çevresindeki vilayetlerin Sıkıyönetim Komutanlığı görevini omuzladı. Askeri kariyeri boyunca çok sayıda önemli görevde bulunan Özaydınlı'nın üstlendiği başlıca idari ve komuta vazifeleri şunlardır:
- Merzifon Ana Jet Üs Komutanlığı
- Hava Kuvvetleri Harekât Başkanlığı
- Genelkurmay Lojistik Başkanlığı
- Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanlığı
Hava Kuvvetleri Komutanlığı Krizi ve Askeri Vedası
1973 yılına gelindiğinde İrfan Özaydınlı, askeri kariyerinin zirve noktası olan orgenerallik rütbesine terfi etti. Üç yıl sonra, Türk Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Emin Alpkaya'nın 5 Mart 1976 tarihindeki istifası, askeri ve siyasi çevrelerde büyük bir krize yol açtı. Lockheed rüşvet iddiaları sebebiyle boşalan komutanlık koltuğuna Özaydınlı'nın getirilmesi amacıyla ivedilikle bir kararname hazırlandı. Ancak Başbakan Süleyman Demirel, Özaydınlı'nın bu göreve atanmasına kesin bir tavırla karşı çıkarak kararnameyi onaylamadı. Bu gelişme üzerine söz konusu atama kararnamesi geri çekildi. Hükümet, 24 Nisan tarihinde orgeneral rütbesinde bulunmayan Korgeneral Cemal Engin'i Hava Kuvvetleri Komutanlığı koltuğuna atadı.
Özaydınlı bu haksız duruma sessiz kalmadı. Atama kararının tamamen hukuksuz olduğunu belirterek yürütmenin iptali için yargı yoluna başvurdu. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi nezdinde açılan bu önemli dava, 16 Temmuz 1976 tarihinde karara bağlandı. Mahkeme heyeti, Korgeneral Engin'in bu makama atanması yönündeki kararı resmen iptal etti. Ancak Demirel hükümeti, İrfan Özaydınlı'yı atamamakta kararlı bir duruş sergiledi. Hükümet bu direncin ardından 23 Temmuz'da Orgeneral Ethem Ayan'ı yeni Hava Kuvvetleri Komutanı olarak ilan etti. Bu gelişmeler neticesinde Yüksek Askeri Şura üyesi olarak bir süre daha görevine devam eden İrfan Özaydınlı, nihayetinde 6 Nisan 1977 tarihinde kendi arzusuyla Türk Silahlı Kuvvetleri'nden emekli olma kararı alarak üniformasına veda etmiştir.
Siyaset Sahnesi ve İçişleri Bakanlığı Dönemi
Askeri üniformasını çıkardıktan hem en sonra zaman kaybetmeden sivil siyasete adım atan Özaydınlı, 1977 Genel Seçimleri'nde Cumhuriyet Halk Partisi Balıkesir milletvekili adayı olarak TBMM sıralarında yer almaya hak kazanmıştır. Hem askeri disiplini hem de sivil yönetimdeki kararlılığı ile tanınan deneyimli devlet adamı, 1978 yılında kurulan Bülent Ecevit Hükûmeti kabinesinde İçişleri Bakanlığı gibi ülke güvenliğini doğrudan ilgilendiren son derece hassas bir makama getirildi. Türkiye'nin sokak çatışmaları ve siyasi kutup laşmalarla sarsıldığı bu dönemde asayişi sağlamak adına yoğun çaba harcadı. Ancak Aralık 1978'de patlak veren acı Kahramanmaraş olayları, ülkeyi derin bir yasa boğdu. Bu trajik gelişmenin ardından Özaydınlı, sorumluluk bilinciyle hareket ederek İçişleri Bakanlığı görevinden istifa etti.
Bakanlıktan ayrılmasından sonra da diplomatik ve siyasi temaslarını sürdürdü. 1979-1982 yılları arasında NATO Kuzey Atlantik Assamblesi Türk Parlamento Heyeti Başkanlığı görevini başarıyla yürüttü. Türkiye'nin kaderini değiştiren 12 Eylül 1980 askeri darbe sabahınd a ise çok kritik bir rol oynadı. Darbe yönetimindeki askerler, darbe haberini doğrudan Bülent Ecevit'e iletmesi amacıyla Özaydınlı'yı görevlendirdi. Ecevit'in evine bizzat giderek askeri müdahale haberini CHP liderine ilk ulaştıran kişi o oldu.
Özel hayatında Nihal Özaydınlı ile evli olan eski bakan, iş dünyasının tanınan isimlerinin babasıdır. Koç Holding eski icra başkanı Bülend Özaydınlı ile Fenerbahçe Spor Kulübü eski asbaşkanı Murat Özaydınlı onun oğullarıdır. Tarihe geçen pek çok hadisenin odağında yer alan İrfan Özaydınlı, 1 Ağustos 1999 tarihinde vefat etti.