Cumhuriyet döneminin en özgün kalemlerinden biri olan İlhan Tarus, adalet arayışını hukuk kürsülerinden edebiyat sayfalarına taşıyan değerli bir yazarımızdır. 1907 yılında Tekirdağ'da dünyaya gelen Tarus, adalet mekanizmasının içinde savcı ve hakim olarak görev yaparken, siyasi fikirleri sebebiyle mesleğinden ihraç edilmiş ve yaşamının önemli bir bölümünü kelimelere sığınarak gazeteci ve edebiyatçı kimliğiyle şekillendirmiştir. 8 Ocak 1967 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yuman bu üretken yazar, ardında Kurtuluş Savaşı'nın izlerini barındıran güçlü toplumsal romanlar ve hikayeler bırakmıştır. Naaşı Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Anadolu Sınırlarında Geçen Çocukluk ve Hukuk Eğitimi
Yazarın çocukluk yılları, babasının Reji İdaresi bünyesindeki memuriyeti nedeniyle adeta bir seyahatname gibi geçer. İlhan Tarus, ilköğrenim adımlarını Tekirdağ, Biga ve Niğde gibi farklı şehirlerde atar. Eğitim serüveni Konya, Çanakkale ve Kütahya gibi Anadolu'nun dört bir yanındaki duraklarla zenginleşir. Bu hareketli yaşam biçimi yazarın zihninde derin izler bırakır. Orta öğrenimini tamamlamak üzere İstanbul'un köklü eğitim kurumlarından Kabataş Erkek Lisesi'ne kaydolur. Buradaki lise yıllarının ardından yüksek öğrenim hedefini Ankara'ya çevirir. Başarılı geçen derslerin ardından, 1928 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi diplomasını cebine koyar.
Kürsüden Matbaaya Uzanan Zorlu Hukuk ve Gazetecilik Yılları
Genç bir hukukçu olarak mezuniyetinin hemen ardından, 1929 ile 1932 yılları arasında yurdun dört bir yanını dolaşarak çeşitli il ve ilçelerde savcılık ile hakimlik görevlerini büyük bir titizlikle yerine getirir. Ancak bu kutsal görev, benimsediği siyasi görüşler nedeniyle beklenmedik bir kesintiye uğrar. Mesleğinden ihraç edilen Tarus, pes etmeyerek yönünü İstanbul'a çevirir. 1932 yılından 1945 yılına kadar süren bu yeni dönemde, geçimini muhabirlik ve gazetecilik yaparak sağlar. Bab-ı Ali'nin hareketli dünyasında kalem koşturan yazar, toplumsal meseleleri çok daha yakından izleme fırsatı yakalar. Yıllarca süren çetin bir hukuki mücadelenin ardından adaleti kendisi için tesis etmeyi başarır. Asıl mesleğine geri dönme hakkı kazanan yazar, 1946-1957 yılları arasında Adalet Bakanlığı çatısı altında tekrar memuriyet hayatına adım atar.
Tiyatro Sahnesinden Roman Sayfalarına Edebi Serüven
İlhan Tarus'un edebiyat dünyasındaki ilk göz ağrısı tiyatro türündeki eserleridir. Yaratıcı kalemiyle tiyatro sahnelerine can veren yazarın ilk basılı eseri, henüz üniversite öğrencisiyken 1927 yılında Hareket dergisinde okuyucuyla buluşur. Bu ilk heyecanın ardından edebi üretkenliği hız kazanır. Özellikle 1935 yılından itibaren Haber, Servet-i Fünûn ve Varlık gibi dönemin en prestijli kültür dergilerinde peş peşe hikayeleri yayımlanmaya başlar. Basın dünyasının içinde pişen Tarus, gazete sayfalarında tefrika edilen öykü ve romanlarıyla adını geniş kitlelere duyurmayı başarır. Onun romancılık kariyerinde kilometre taşı sayılan ilk romanı ise Yeşilkaya Savcısı adını taşır. Toplumsal gerçekçi bakış açısını yansıtan bu ünlü eserinde Tarus, savcılık yaptığı yıllarda bizzat tanıklık ettiği Anadolu insanının portresini çizerek Kurtuluş Savaşı esnasında edindiği derin ve sarsıcı izlenimleri ustalıkla satırlara döker.
İlhan Tarus'un Hayatından Dönüm Noktaları
Edebiyatçı ve hukukçu kimliğiyle toplumsal gerçekçi akımın öncülerinden olan İlhan Tarus'un yaşam serüvenindeki en belirgin aşamalar şu şekilde sıralanabilir:
- Çocukluk yıllarından itibaren Anadolu'nun Tekirdağ, Biga, Niğde, Konya, Çanakkale ve Kütahya gibi pek çok şehrinde eğitim görerek ülkenin sosyal yapısını yakından gözlemleme şansı bulması.
- Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olup yurdun çeşitli bölgelerinde savcılık ve hakimlik yaparak mesleki deneyim kazanması.
- Siyasi duruşu gerekçesiyle ihraç edildiği yargı dünyasından koparak İstanbul'da uzun yıllar muhabirlik ve gazetecilik yapıp kalemini güçlendirmesi.
- Hukuki zaferinin ardından Adalet Bakanlığı bünyesinde savcılık mesleğine geri dönerek adalet arayışını ölene dek sürdürmesi.
- Milli Mücadele günlerinin ruhunu ve Anadolu gözlemlerini aktardığı Yeşilkaya Savcısı başta olmak üzere tiyatro, hikaye ve roman türünde çok sayıda eser üretmesi.