Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli düşünürlerden biri olan sosyolog ve akademisyen Hüsamettin Arslan, 12 Ocak 1956 tarihinde Ordu'nun Mesudiye ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Sosyal bilimler dünyasına kazandırdığı özgün bakış açıları, özellikle de bilim sosyolojisi ve hermenötik alanındaki derinlikli çalışmalarıyla tanınan profesör, ömrünün büyük bölümünü bilginin doğasını anlamaya adadı. Uzun yıllar Uludağ Üniversitesi çatısı altında genç zihinleri aydınlatan değerli bilim insanı, 2 Ocak 2018 tarihinde İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede yaşama veda ederek geride doldurulması güç bir entelektüel boşluk bıraktı.
Eğitim Hayatı ve Akademik Temellerinin Atılması
Geleceğin büyük sosyoloğunun eğitim yolculuğu, çocukluk ve gençlik yıllarında şekillenen azimli bir iradenin ürünüdür. Yatılı olarak okuduğu Tunceli Öğretmen Okulu'nu başarısıyla tamamlayan Arslan, yükseköğrenim için Ankara'nın yolunu tuttu. 1979 yılında Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nden mezun oldu. Tarihsel süreçleri sosyolojik bir gözle okuma yeteneğini bu dönemde pekiştiren genç araştırmacı, aynı zamanda akademik kariyerine ara vermeden devam etti. Ayrıca aynı fakültede başladığı yüksek lisans eğitimini 1981 yılında tamamlayarak ilk bilimsel başarısını ortaya koydu. Bu süreçte hazırladığı 'Ondokuzuncu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda sanayileşme girişimleri' başlıklı tez, onun makro-tarihsel ve ekonomik süreçlere olan ilgisini açıkça gösteriyordu. Doktora derecesini ise 1986-1991 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü'nde yürüttüğü titiz çalışmalar neticesinde elde etti.
Epistemik Cemaat ve Bilim Sosyolojisine Katkıları
Hüsamettin Arslan ismini Türkiye'deki çevrelerde ve akademi dünyasında kalıcı kılan en önemli gelişme, doktora tezinin kitaplaştırılması oldu. Yazarın 1992 yılında Paradigma Yayınevi aracılığıyla okurla buluşturduğu Epistemik Cemaat / Bir bilim sosyolojisi denemesi adlı eseri, Türk sosyoloji literatüründe adeta bir dönüm noktası teşkil etti. Kitap, bilginin küresel dağılımındaki asimetriyi ve güç ilişkilerini çarpıcı bir biçimde masaya yatırıyordu. Arslan'ın tezine göre bilgi, temelde Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Fransa gibi Batı ülkelerinde üretilmekteydi. Doğu toplumlarındaki entelektüeller ve akademisyenler ise bu üreticileri geriden takip eden pasif alıcılar konumundaydı. Deneyimli sosyolog, Batı'da üretilen bilgiyi Doğu'ya aktaran ve yerel akademik alanı kontrol eden bu seçkin gruba 'bilimin eşik bekçileri' anlamını yükleyerek epistemik cemaat adını verdi. Bu özgün kuramsal çerçeve, Türkiye'de bilim sosyolojisine dair tartışmaları kökten değiştirdi. Ayrıca sosyoloğun zengin fikir dünyası ve entelektüel mesaisi özellikle şu temel alanlarda yoğunlaşmıştı:
- Bilgi sosyolojisi ve bilginin toplumsal kökenleri
- Bilim sosyolojisi ve bilimsel kurumların işleyişi
- Sosyal bilimlerde yöntem tartışmaları
- Metin analizi ve anlama sanatı olarak hermenötik
Uludağ Üniversitesi Yılları ve Vedası
Akademik birikimini genç nesillere aktarmayı kutsal bir görev addeden Hüsamettin Arslan, uzun yıllar boyunca Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde görev yaptı. Sosyoloji bölümünde profesör ünvânıyla sürdürdüğü bu onurlu vazifesinde, yüzlerce sosyolog adayı yetiştirerek ülkenin düşünce dünyasına paha biçilemez katkılar sundu. Hayatının son döneminde Uludağ Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanlığı görevini büyük bir sorumluluk bilinciyle yürüten ünlü akademisyen, amfilerdeki derslerinin yanı sıra yazdığı eserlerle de fikir üretmeyi sürdürdü. Amansız bir hastalıkla mücadele eden Arslan, kanser tedavisi gördüğü Bağcılar Medipol Hastanesi'nde 2 Ocak 2018 tarihinde tüm çabalara rağmen hayata gözlerini yumdu. Sosyoloji dünyası derin bir yasa boğuldu. Değerli profesörün cenazesi, 3 Ocak 2018 tarihinde Marmara İlahiyat Camii'nde kılınan öğle namazının ardından dualarla uğurlandı. Türk düşünce tarihinin bu yiğit kalemi, dualar eşliğinde İstanbul'un tarihi duraklarından Karacaahmet Mezarlığı'nda ebedi istirahatgahına tevdi edildi.