Hikmet Boran, yirminci yüzyılın başlarında vatan savunmasının en ön saflarında yer almış ve tıp camiasının simgesi haline gelmiş öncü bir Türk hekimidir. 1901 yılında Balıkesir'in Savaştepe bucağında dünyaya gözlerini açan vatansever genç, İstanbul'un işgal altında olduğu karanlık günlerde tıp eğitimi alırken bağımsızlık mücadelesinin en cesur neferlerinden biri haline geldi. Darülfünun Tıp Fakültesi öğrencisi olduğu dönemde gösterdiği benzersiz vatanseverlik, günümüzde her yıl büyük bir gururla kutladığımız 14 Mart Tıp Bayramı'nın da temellerini attı. Sivas Kongresi'nde mandacılığa karşı sergilediği kararlı duruş ve sonrasında cephelerde üstlendiği hayati görevler, onun adını Türk tarihine altın harflerle yazdırdı.
İşgal Altında Yükselen Bayrak ve Tıp Bayramı
Hakkı Bey adında bir Posta-Telgraf memurunun evladı olan Hikmet Bey, Abhazya topraklarından sürülerek Trabzon'a yerleşen Çerkes göçmenleri arasında yer alan köklü bir ailenin çocuğudur. Yükseköğrenim hayatına İstanbul'daki Tıbbiye Mektebi'nde başlayan bu azimli delikanlı, vatan topraklarının haksızca ele geçirilmesine asla seyirci kalamazdı. Tarih 1919 yılının Mart ayını gösterdiğinde, İstanbul'daki Darülfünun Tıp Fakültesi İngiliz askeri birlikleri tarafından resmen işgal edilmiş durumdaydı. Okullarını kurtarmak ve emperyalist işgal kuvvetlerine karşı güçlü bir direniş başlatmak için çareler arayan tıp öğrencileri, okulun kuruluş yıldönümü olan 14 Mart gününü topluca kutlamaya karar verdi. Tıbbiye üçüncü sınıf öğrencisi olan Hikmet Bey'in liderliğinde organize edilen bu büyük gösteride, öğrenciler mektebin iki büyük kulesinin arasına devasa bir Türk bayrağı astı. İngiliz işgal kuvvetleri bu gururlu eyleme anında müdahale etmek istese de, inançlı gençlerin kararlılığını durdurmayı başaramadı. Tıp camiasının işgalci güçlerin karşısına resmen dikildiği bu tarihi an, ilerleyen yıllarda 14 Mart Tıp Bayramı'nın doğuş noktası oldu.
Sivas Kongresi ve Bağımsızlık Çığlığı
İstanbul'daki büyük direniş kıvılcımı kısa sürede Anadolu'ya ulaştı. Tıbbiyelilerin temsilcisi seçilen Hikmet Bey, Sivas Kongresi'ne iştirak etmek üzere işgal altındaki İstanbul'dan gizlice kaçarak yollara düştü. Büyük engelleri aşarak kongrenin düzenlendiği Sivas şehrine ulaşmayı başardı. O dönemde işgal altındaki payitaht İstanbul'dan kongreye katılabilen yalnızca üç delegeden biri olması, onun sorumluluğunu daha da artırıyordu. Genç delege, kongre salonunda sergilediği tavizsiz bağımsızlık yanlısı tavrıyla tüm delegelerin takdirini kazandı. Kongre esnasında doğrudan Mustafa Kemal Paşa'nın karşısına çıkarak mandacılık fikrine en ufak bir taviz verilmemesi gerektiğini haykırdığı konuşmasıyla tarihe geçti. Türk gençliğinin tam bağımsızlık arzusunu simgeleyen bu coşkulu konuşma, kongrenin seyrini etkileyen en kritik döneçlerden biridir. Genç hekim adayının sergilediği bu sarsılmaz irade, kongre salonundaki vatansever delegeler üzerinde çok derin ve kalıcı bir etki bıraktı.
Milli Mücadeleden Cerrahlığa Uzanan Yol
Ankara'da Büyük Millet Meclisi'nin kurulmasıyla birlikte Hikmet Bey, yakın yol arkadaşı Yusuf Bey (Balkan) ile birlikte tıp eğitimlerini yarıda bırakarak hemen Ankara'ya gitti. İki idealist ve bağımsızlık aşığı genç hekim adayı, Ankara Cebeci Asker Hastanesi bünyesinde kurulan ve İbrahim Talî Bey'in başkanlığını yürüttüğü özel laboratuvarda son derece hayati ve tarihi görevler üstlendi. Vatan savunmasında aktif rol oynayan Hikmet Bey'in bu dönemdeki başlıca faaliyetleri şunlardır:
- Cebeci Asker Hastanesi bünyesinde orduyu tehdit eden ölümcül tifüs salgınına karşı aşı üretimi gerçekleştirmek,
- Sıhhiye subayı olarak Büyük Taarruz harekatına katılmak,
- Büyük zaferin ardından İzmir'e ayak basan ilk askeri birliğin bünyesinde subay olarak görev üstlenmek.
Savaş bittikten sonra İstanbul'a döndü. Yarı kalan tıp eğitimini 1922 yılında tamamladı. Hayatının geri kalan döneminde uzmanlık alanını genel cerrahi üzerine kurarak hayat kurtaran bir genel cerrah olarak mesleğini sürdürdü. Meslek yaşantısı boyunca vatanına karşı olan kutsal borcunu ödemek amacıyla durmaksızın çabalayan hekim, 1940'lı yıllarda büyük bir azimle gönüllü olarak şark hizmetine gitmeye karar verdi. Kars'ın Sarıkamış ilçesinde üstlendiği zorlu görev esnasında, bölgenin çetin doğa koşulları nedeniyle amansız verem hastalığına yakalandı. Tedavi görebilmek amacıyla getirildiği İstanbul'daki bir sanatoryumda yaklaşık bir yıl boyunca amansız bir yaşam mücadelesi verdi. Ne yazık ki bu amansız hastalığı yenemedi. Seçkin hekim, 1945 yılında hayata gözlerini yumdu. Ebedi istirahatgahı olarak Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilen Hikmet Bey, aynı zamanda Türk basın ve sanat dünyasının çok yakından tanıdığı değerli gazeteci ve sanatçı Orhan Boran'ın da babasıdır.