Türk diplomasi tarihinin ve yakın dönem siyasetinin en seçkin isimlerinden biri olan Hasan Esat Işık, 1916 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş ve yaşamı boyunca ülkesine hem dış temsilciliklerde büyükelçi olarak hem de kabinelerde bakan sıfatıyla üst düzey hizmetler sunmuş önemli bir devlet adamıdır. Cumhuriyet'in yetiştirdiği Gürcü kökenli bu değerli bürokrat, hukuk tabanlı eğitiminin ardından Hariciye koridorlarından geçerek yükselmiş, ardından yönünü aktif siyasete çevirip parlamentoda Bursa milletvekili olarak yer almıştır. 2 Temmuz 1989 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yuman Işık, ulusal güvenlikten dış ilişkilere uzanan geniş bir yelpazede Türkiye'nin kritik dönemlerine imzasını atmıştır.
Diplomaside Parlayan Bir Kariyer: Cenevre'den Paris'e
Hasan Esat Işık, akademik altyapısını ülkenin en prestijli kurumlarında şekillendirdi. Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra yöneldiği Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni başarıyla tamamladı. Hukuk eğitiminin kazandırdığı analitik bakış açısıyla Dışişleri Bakanlığı bünyesine adım atan genç hukukçu, burada hızla sivrilerek farklı kademelerde görev üstlendi. Türk diplomasisinin yurt dışındaki gücünü temsil etme misyonunu ilk olarak 1952 yılında Cenevre'de, Avrupa Ofisi Daimi Temsilciliği göreviyle taçlandırdı.
Takvimler 1960'lı yılları gösterdiğinde ise Işık, ülkesinin en önemli dış temsilciliklerinde büyükelçi sıfatıyla görev yapmaya hazırdı. 1962 ile 1973 yılları arasında Brüksel, Moskova ve Paris gibi dünya siyasetinin kalbinin attığı merkezlerde Türkiye Cumhuriyeti'ni yüksek bir yetkinlikle temsil etti. Hem Soğuk Savaş döneminin getirdiği hassas dengeleri yönetmek hem de Türk dış politikasının Avrupalı ortaklarla ilişkilerini sağlam zeminlere oturtmak adına büyük gayret gösterdi. Bu süreçte elde ettiği derin diplomatik birikim, onu daha sonra üstleneceği bakanlık görevlerine de en iyi şekilde hazırladı.
Hariciyeden Kabineye: Dışişleri Bakanlığı Dönemi
Hasan Esat Işık'ın devlet yönetimindeki en önemli sınavlarından biri, parlamento dışından yürütme organına davet edilmesiyle başladı. 1965 yılında kurulan Suat Hayri Ürgüplü Hükûmeti'nde, Adalet Partisi (AP), Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP), Yeni Türkiye Partisi (YTP) ve Millet Partisi (MP) ortaklığındaki geniş tabanlı koalisyonda Dışişleri Bakanı olarak görevlendirildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olmamasına rağmen, liyakati ve engin büyükelçilik tecrübesi sayesinde bu yüce göreve layık görülen tecrübeli diplomat, bakanlık döneminde Türk dış politikasının ulusal menfaatler doğrultusunda kararlılıkla yürütülmesini sağladı.
Siyaset Sahnesi ve Milli Savunmadaki Liderliği
Diplomatik kariyerine nokta koyduktan sonra yönünü tamamen aktif politikaya çeviren Işık, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) saflarına katıldı. 1973 ve 1977 genel seçimlerinde halkın güvenoyunu alarak CHP Bursa Milletvekili sıfatıyla parlamentoya girdi. Politikadaki başarısı ve güvenilir kişiliğiyle partisinde hızla yükselen bürokrat-siyasetçi, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreter Yardımcılığı görevini de yürüttü. Türkiye'nin en çalkantılı yıllarında, ülke savunmasının başına geçerek farklı dönemlerde üç kez Milli Savunma Bakanlığı koltuğuna oturdu.
Bu doğrultuda üstlendiği savunma bakanlığı görevleri şu kronolojik dönemleri kapsamaktadır:
- 26 Ocak 1974: CHP - MSP Koalisyon Hükûmeti döneminde ilk kez Milli Savunma Bakanlığına getirildi.
- 21 Haziran 1977: CHP Azınlık Hükûmeti kabinesinde tekrar aynı bakanlıkta görev aldı.
- 5 Ocak 1978: 3. Bülent Ecevit Hükûmeti döneminde üçüncü defa Milli Savunma Bakanı olarak görevlendirildi.
Savunma bürokrasisinde üstlendiği sorumluluğu başarıyla yürüten Hasan Esat Işık, 16 Ocak 1979 tarihinde bakanlık görevinden ayrıldı. Türkiye'nin içinde bulunduğu siyasi istikrarsızlık ve ardından gerçekleşen 12 Eylül 1980 askeri darbesi, tüm ülke siyasetinde olduğu gibi onun yaşamında da büyük bir dönüm noktası yarattı. Askeri müdahale sonrasında kabul edilen yeni anayasa hükümleri çerçevesinde, siyasetle uğraşması 5 yıl süreyle yasaklanan isimlerin arasında yer aldı. Yaşamının son döneminde aktif siyasetin dışında kalan Işık, hem diplomasi hem de savunma alanında ülkesine bıraktığı önemli mirasla hafızalara kazındı.