Ümit Haluk Bayülken, 1921 yılında İstanbul'da dünyaya gelen, Türk diplomasi tarihinin en etkili figürlerinden biridir. Cumhuriyet döneminin çok yönlü devlet adamları arasında yer alan Bayülken, dışişleri ve milli savunma bakanlığı görevlerinin yanı sıra büyükelçilik ve senatörlük gibi kritik makamlarda ülkesine hizmet etmiştir. Haydarpaşa Lisesi'nden mezun olduktan sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde yükseköğrenimini tamamlayan genç bürokrat, meslek hayatına Dışişleri Bakanlığı bünyesinde adım atmıştir. Üstlendiği stratejik rollerle Türkiye'nin dünyadaki temsilini güçlendirdi. Bayülken, 26 Nisan 2007 tarihindeki vefatına kadar geçen ömrünü ülkesinin diplomatik ve güvenlik çıkarlarını savunmaya adamıştir.
Diplomaside İlk Adımlar ve Hamburg Dönemi
Diplomasi dünyasına 1944 senesinde 2. Daire Genel Müdürlüğü bünyesinde aday meslek memuru ve üçüncü katip olarak giriş yapan Bayülken, 1945 ve 1947 yılları arasında askerlik vazifesini yerine getirdi. Askerlik sonrasında 1947 yılında Hamburg Konsolosluğu'na atandı. Bu vazife onun kariyerinde önemli bir dönüm noktasıdır. Kamplarda zor şartlar altında yaşam mücadelesi veren Türk kökenli mültecilerin hayatını kurtarmak için yoğun çaba gösterdi. Milletlerarası Mülteciler Teşkilatı (IRO) ile yürüttüğü koordineli çalışmalar neticesinde, Almanya'da bulunan yaklaşık 20 bin Türk kökenli sığınmacının Türkiye'ye güvenli bir şekilde nakledilmesini sağladı. Mültecilerin tespiti ve nakil süreçlerinde büyük sorumluluk üstlenen diplomat, IRO ile ortaklaşa yürüttüğü bu süreçte çok sayıda insanın hayatına dokundu. Bu insani hassasiyet, diplomasi anlayışının temel taşlarındandır. Bu büyük insani operasyonun ardından Ankara'ya dönen diplomat, Merkez teşkilatında Ortadoğu Dairesi çatısı altında Afganistan ve İran şube müdürlüğü vazifelerini yürüttü.
Bakanlık Yılları ve Kritik Görevler
Başarılı çalışmaları sayesinde basamakları hızla tırmanan Haluk Bayülken, 1964 yılında o dönemki adıyla Dışişleri Genel Sekreterliği, bugünkü adıyla ise Müsteşarlık makamına getirildi. 1966 yılında Londra Büyükelçisi olarak atanan tecrübeli diplomat, buradaki görevinin ardından 1969'da Birleşmiş Milletler nezdindeki Türk Delegasyonu Başkanlığı sorumluluğunu üstlendi. Türkiye'nin uluslararası arenadaki çıkarlarını savunan Bayülken, farklı dönemlerde önemli hükümetlerde Dışişleri Bakanı olarak kabinede yer aldı. Deneyimli diplomatın bu görevi üstlendiği hükümetler şunlardır:
- Nihat Erim Hükümeti
- Ferit Melen Hükümeti
- Naim Talu Hükümeti
Bakanlık döneminde dengeli ve kararlı politikalar izledi. 1974 ile 1977 yılları arasında CENTO Genel Sekreterliği görevini yürüterek bölgesel iş birliğine katkı sundu. Daha sonra Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği görevine atandı. 12 Temmuz 1980 tarihinde Cumhurbaşkanı Vekili İhsan Sabri Çağlayangil tarafınden Cumhuriyet Senatosu üyeliğine seçilen Bayülken'in bu görevi, aynı yıl gerçekleşen 12 Eylül askeri müdahalesiyle son buldu. Uluslararası platformlarda Türkiye'nin haklarını kararlılıkla savunan Bayülken, diplomasi çevrelerinde saygın bir yer edindi. Görev aldığı her hükümette devlet çıkarlarını partiler üstü bir anlayışla temsil etti.
Siyaset Sonrası Dönem ve Akademik Katkılar
Askeri müdahalenin akabinde kurulan Bülend Ulusu hükümetinde Milli Savunma Bakanlığı görevini üstlenen tecrübeli devlet adamı, ülkenin geçiş döneminde savunma politikalarını yönetti. 1983 yılında yapılan genel seçimlerde Milliyetçi Demokrasi Partisi (MDP) listelerinden bağımsız olarak XVII. Dönem Antalya Milletvekili seçilerek parlamentoya girdi. Partinin kendisini feshetme kararı almasından sonra da yasama faaliyetlerini bağımsız milletvekili sıfatıyla sürdürdü. Aktif siyaset hayatı nihayete erdikten sonra tecrübelerini genç nesillere aktarmayı misyon edindi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) başta olmak üzere bazı hukuk fakültelerinde dersler verdi. Konsey başkanlığını vefat ettiği tarihe kadar başarıyla sürdürdü. Konsey başkanlığı sırasında Antalya Uluslararası İşbirliği ve Güvenlik Konferansı'nı Türkiye'ye kazandırarak ülkenin stratejik önemini pekiştirdi. Bu prestijli konferans onun vefatından sonra da geleneksel olarak düzenlenmeye devam etti. Devlet kademelerindeki tecrübelerini akademik dünyaya taşıyan tecrübeli diplomat, genç diplomat adaylarına da rehberlik etti. Türk dış politikasının kurumsallaşmasına yaptığı bu katkılar, onun mirasının en değerli parçasıdır. Onun ardından göreve Büyükelçi Ömer Akbel getirildi.