Ağrı'nın Tutak ilçesinde 1899 yılında dünyaya gözlerini açan Halis Öztürk, hem aşiret liderliği hem de Türk siyasi tarihindeki sıra dışı rolüyle hafızalarda yer edinmiş çok yönlü bir figürdür. Sipkan aşiret reisi ve Hamidiye Alayları komutanı Abdülmecid Bey'in oğlu olan Öztürk, erken yaşlarda çiftçilikle ilgilense de kısa sürede kendisini dönemin çalkantılı askeri ve siyasi olaylarının merkezinde bulmuştur. Babasının Erzurum Kongresi'ndeki gergin görüşmelerinin ardından isyanı komuta etmesi için Ağrı'ya gönderdiği genç Halis, bölgedeki silahlı direnişin en önemli liderlerinden biri haline gelmiştir.
Savaş Meydanlarından Meclis Sıralarına Uzanmak
Ağrı ayaklanmalarının başlamasında ve yürütülmesinde aktif görevler üstlenen Halis Bey, askeri harekatlar sırasında gösterdiği dirençle öne çıkmıştır. Erzurum'dan Trabzon'a sevk edildiği esnada gözaltından kaçarak mücadeleye devam ettiği bilinen Öztürk, Türkiye Cumhuriyeti yetkilileriyle gerçekleştirilen kritik barış müzakerelerinde Ağrı Cumhuriyeti temsilcisi olarak masada yer almıştır. Hareketin bastırılması üzerine bir süre İran topraklarına geçmek zorunda kalmış, bu dönemde adına yakılan dengbej ağıtları ve halk türküleriyle bölgesel bir efsaneye dönüşmüştür.
Türkiye'de ilan edilen genel aftan faydalanarak ülkeye geri dönen ünlü siyasetçi, yerel dinamikleri harekete geçirerek Demokrat Parti bünyesinde aktif siyasete atılmıştır. 1950'li yıllarda Ağrı halkının yoğun desteğini arkasına alarak parlamentoya girmeyi başarmıştır. Halis Öztürk, Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında şu önemli görevleri üstlenmiştir:
- 9. Dönem Demokrat Parti Ağrı Milletvekilliği
- 10. Dönem Demokrat Parti Ağrı Milletvekilliği
- 11. Dönem Demokrat Parti Ağrı Milletvekilliği
Yassıada Mahkemeleri ve Unutulmaz Savunma
27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından tutuklanarak Yassıada'ya sevk edilen Öztürk, burada Türk siyasi tarihine damga vuran tarihi savunmalardan birini gerçekleştirmiştir. Türkçe bilgisi oldukça sınırlı olduğu için duruşmalarda Kürtçe ve Türkçe karışımı özgün bir şiveyle konuşan Öztürk, mahkeme başkanının suçlamalarına mizahi ama son derece sert yanıtlar vermiştir. Vatan savunmasında at dışkısından arpa ayıklayacak kadar büyük çileler çektiklerini belirterek, anayasayı ihlal iddiasına karşı çıkmıştır. Kendisine verilen Öztürk soyadına rağmen dışlandıklarını dile getirdiği o meşhur savunmasında, "Halis'in yeri mebusluk değil mahpusluktur" sözüyle hafızalara kazınmıştır.
Yüksek Adalet Divanı tarafından on yıl ağır hapis cezasına çarptırılan Halis Bey, Kayseri ve Yassıada cezaevlerinde koğuş arkadaşlığı yaptığı Celal Bayar ile kurduğu esprili diyaloglarla da tanınmaktadır. Dönemin tanıklarından yazar Samet Ağaoğlu, kaleme aldığı Marmara'da Bir Ada adlı eserinde, Halis Bey'in mahkemedeki küçültücü soruları zekice esprilerle nasıl boşa çıkardığını hayranlıkla anlatır. Aynı şekilde koğuş arkadaşı Abdülmelik Fırat da anılarında onun kıvrak zekasını ve şakacı kişiliğini övmüştür. Renkli kişiliği, sarsıcı savunmaları ve dramatik yaşam öyküsüyle tanınan Halis Öztürk, 24 Eylül 1977 tarihinde hayata gözlerini yummuştur.