Fuat Necati Öncel, 1 Mayıs 1940 tarihinde Şanlıurfa'da doğmuş, Türk hukuk ve siyaset tarihine damgasını vurmuş önemli bir şahsiyettir. Şanlıurfa'nın Fransız işgalinden kurtuluşunda canla başla mücadele eden milli mücadele kahramanlarından Hacıisazade Halil Ağa'nın oğlu olan Öncel, babasından devraldığı vatanseverlik mirasını hukuk ve demokrasi kulvarında sürdürmüştür. İlk ve orta öğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne giren Öncel, buradan 1969 yılında mezun olarak mesleki yaşamına adım atmıştır. Şanlıurfa Barosu bünyesinde serbest avukatlık yaparak mesleğini icra ederken, toplumsal adalete olan inancı onu aktif siyasetin içerisine çekmiştir.
Siyasette İlk Adımlar ve Kurucu Kimliği
Öncel'in aktif siyasi yaşamı henüz öğrencilik yıllarında, 1967 senesinde Türkiye İşçi Partisi (TİP) Beşiktaş İlçe Yönetim Kurulu Üyeliğine seçilmesiyle başlamıştır. Üniversiteden mezun olup memleketi Şanlıurfa'ya döndükten sonra da siyasi çalışmalarını aksatmadan sürdürmüştür. 1974 ile 1980 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) bünyesinde Viranşehir İlçe Sekreterliği görevini yürütmüş, ardından CHP Şanlıurfa İl Yönetim Kurulu Üyeliği gibi kritik pozisyonlarda bulunarak bölge siyasetinde etkin bir figür haline gelmiştir. 12 Eylül 1980 askeri müdahalesiyle kesintiye uğrayan siyasi hayatına, yasakların sona ermesinin hemen ardından daha güçlü bir şekilde geri dönmüştür.
Askeri darbe sonrasında demokratik hayatın yeniden inşasında öncü bir rol üstlenen Öncel, 1983 yılında Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Partinin kuruluşunun ardından Şanlıurfa İl Başkanlığı görevini üstlenerek örgütlenme çalışmalarını başarıyla yürütmüştür. Sol siyasetteki birleşme rüzgarlarıyla birlikte, SODEP ve Halkçı Parti'nin bir araya gelmesiyle vücut bulan Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) kurucu kadrosunda bulunmuştur. Öncel, SHP'nin somut programı ile parti tüzüğünün hazırlanma süreçlerinde bizzat yer alarak partinin ideolojik ve kurumsal kimliğine yön veren isimlerden biri olmuştur.
Disiplin Kurulundaki Demokratik Duruş
SHP bünyesinde iki dönem boyunca Merkez Disiplin Kurulu (MDK) Üyeliği görevinde bulunan Öncel, bu süreçte demokrasi ve insan hakları konularındaki tavizsiz duruşuyla dikkat çekmiştir. Partinin Siirt Bölge Toplantısı'nda, Parti Meclisi Üyesi Turgut Atalay'ın tüzüğün Kürtçeye çevrilmesinin demokratik bir açılım olacağı yönündeki önerisi üzerine başlatılan ihraç sürecine kararlılıkla muhalefet etmiştir. "Kürtçülüğü özendirme" iddiasıyla MDK'ya sevk edilen Atalay'ın kesin ihracına karşı çıkarak ret oyu vermiş ve bu karara muhalefet şerhi eklemiştir.
Öncel'in disiplin kurulundaki ilkeli tutumu bununla sınırlı kalmamıştır. SHP Malatya Milletvekili İbrahim Aksoy'un Avrupa Parlamentosu bünyesinde yaptığı konuşmada parti sekreteryasını eleştirmesi sebebiyle MDK'ya sevk edilmesine de karşı çıkmıştır. Bu sevk işlemine ifade özgürlüğü çerçevesinden yaklaşan Öncel, Aksoy'un partiden ihraç edilmesi yönündeki karara da ret oyu kullanarak demokratik hakları savunmuştur.
Fuat Necati Öncel'in siyasi kariyerindeki en büyük dönemeçlerden biri, 14-15 Ekim 1989 tarihlerinde Paris'te düzenlenen konferans sonrasında yaşanmıştır. Danielle Mitterand Vakfı ve Paris Kürt Enstitüsü tarafından organize edilen bu Kürt Konferansı'na katılan SHP milletvekillerinin kesin ihraç talepleri gündeme geldiğinde de karşı duruş sergilemiştir. Öncel, bu milletvekillerinin ihraç edilmesine de kesin bir dille karşı çıkarak ret oyu kullanmıştır. Bu tavrı nedeniyle parti genel merkeziyle derin fikir ayrılıkları yaşamış ve görev süresinin tamamlanmasıyla Merkez Disiplin Kurulu üyeliğinden ayrılmış, ancak parti içi çalışmalarını sürdürmeye devam etmiştir. Danielle Mitterand Vakfı ve Paris Kürt Enstitüsü iş birliğinde düzenlenen organizasyona katıldıkları gerekçesiyle ihraçları istenen şu milletvekillerinin haklarını savunmuştur:
- Mahmut Alınak
- Salih Sümer
- Ahmet Türk
- Adnan Ekmen
- Kenan Sönmez
- Mehmet Ali Eren
- İsmail Hakkı Önal
Sonraki Yıllar ve Aile Yaşamı
1995 yılına gelindiğinde SHP ve CHP'nin birleşme sürecinde aktif görevler üstlenen Öncel, birleşme sonrasında da siyasi mücadelesini sürdürmüştür. Ancak 2001 yılında, yine CHP Genel Merkezi'nin izlediği politikalarla fikir ayrılıgına düşmesi neticesinde partiden istifa etmiştir. Siyasetin yanı sıra mesleki tecrübesini sivil toplum alanına da taşıyan Öncel, 2013 yılında Türkiye Barolar Birliği İnsan Hakları Merkezi Bilim ve Danışma Kurulu Üyeliğine seçilmiştir. Ocak 2015'te ise Halkların Demokratik Partisi'nin (HDP) Üst Kurul Üyeliğine getirilerek siyasi birikimini aktarmaya devam etmiştir.
1948 Londra Olimpiyatları şampiyonu ve tanınmış iş insanı Gazanfer Bilge'nin yeğeni olan Avukat Melihat Öncel ile evli olan Öncel, iki kız ve bir erkek çocuk babasıdır. Oğlu Ahmet Feyyad Öncel, Galatasaray Lisesi ve Boğaziçi Üniversitesi Makine Mühendisliği bölümlerini bitirdikten sonra Houston Üniversitesi'nden doktora derecesi almış ve günümüzde Teksas'ta bir petrol şirketinde mühendislik teknolojileri müdürü olarak görev yapmaktadır.