Türk havacılık tarihinin en önemli simalarından biri olan Mehmet Fesa Evrensev, hem ülkenin ilk askeri pilotu hem de milli havayolumuz olan Türk Hava Yolları'nın ilk başkanı unvanıyla adını tarihe yazdırmıştır. İstanbul'un tarihi Gedikpaşa semtinde 1878 yılında dünyaya gözlerini açan bu öncü havacı, hayatı boyunca cepheden cepheye koşarak göklerdeki başarılarıyla vatan savunmasına büyük katkılar sağlamıştır. İlk uçuşlarından yıllar süren esaret dönemine kadar uzayan bu ilham verici yaşam öyküsü, Türk askeri ve sivil havacılığının gelişim süreçlerine de ışık tutmaktadır.
Eğitim Hayatı ve Havacılığa İlk Adım
Gençlik yıllarında Galatasaray Lisesi'nde eğitim gören Mehmet Fesa Bey, buradaki öğrenimini başarıyla tamamladıktan sonra askeri kariyerine yöneldi ve Harp Okulu'na girdi. Disiplinli geçen eğitim yđllarının ardından, 1899 senesinde okuldan Süvari Teğmeni rütbesiyle mezun olarak askeri hayata ilk adımını attı. Subaylık görevini başarıyla sürdürürken, gökyüzüne olan ilgisi sebebiyle 1911 yılında pilot olmak amacıyla açılan sınava girdi. Bu zorlu sınavı birincilikle kazandı. Sınavdaki üstün başarısı neticesinde, uçuş eğitimi almak üzere Fransa'ya gönderildi. Buradaki eğitimlerini başarıyla tamamladı.
Balkan Savaşı ve Kafkas Cephesi'ndeki Esaret
Fransa'daki uçuş eğitimini başarıyla tamamlamasının ardından, 1912 yılında yurduna geri döndü. Döner dönmez patlak veren Balkan Savaşı sırasında çeşitli askeri uçuş görevlerinde yer aldı. Savaş meydanlarında gösterdiği üstün başarılar ve havacılık becerileri sayesinde, görev yaptığı sırasında filo komutanlığı sorumluluğunu da üstlendi. Ancak Fesa Bey'in asıl zorlu mücadelesi I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte şekillendi. Kafkas Cephesi'nde görevlendirilen deneyimli pilot, yeni görev yerine ulaşmak amacıyla Karadeniz üzerinden yolculuk yaparken, Amasra açılarında bindiği gemi Rusların saldırısına uğradı. Saldırı sonrasında batan gemide bulunan personelin tamamıyla birlikte Ruslar tarafından esir alındı. Fesa Bey için Sibirya'da yaklaşık beş yıl sürecek zorlu bir esaret dönemi başladı. Bu çetin esaret şartlarında geçen uzun yılların ardından bir yolunu bularak kaçmayı başardı. Nihayet Haziran 1920'de vatanına döndü.
Kurtuluş Savaşı ve Havacılık Okulu Yılları
Yurda dönüşünün hemen ardından hiç vakit kaybetmeden Türk Kurtuluş Savaşı'na katılarak vatan hizmetine devam etti. Bu tarihi mücadele döneminde öncelikle Doğu Cephesi'nde görev yapan tecrübeli pilot, ardından Büyük Taarruz öncesinde Batı Cephesi'nde de önemli vazifeler yerine getirdi. Savaşın ardından, askeri tecrübelerini yeni nesillere aktarmak üzere İzmir'deki Hava Okulu'na öğretmen olarak atandı. Genç pilotları eğitmeyi başarıyla yürüttü. Ardından, 1925 yılının Kasım ayında emekliye ayrılarak aktif askeri kariyerini noktaladı. Hayatının sonraki döneminde de ülkesine hizmet etmeye devam eden Mehmet Fesa Bey, Türk Hava Yolları'nın ilk başkanı olarak görev alarak sivil havacılık tarihindeki yerini de ebedileştirdi.
Mehmet Fesa Evrensev'in Kariyer Kronolojisi
- 1899: Harp Okulu'ndan Süvari Teğmeni olarak mezun oldu.
- 1911: Pilotluk sınavını birincilikle kazanıp Fransa'ya uçuş eğitimine gitti.
- 1912: Yurda dönerek Balkan Savaşı'nda filo komutanlığı yaptı.
- 1920: Sibirya esaretinden kaçarak yurda döndü ve Kurtuluş Savaşı'na katıldı.
- 1925: İzmir Hava Okulu'nda öğretmenlik yaptı ve Kasım ayında emekli oldu.