Türk havacılık tarihinin altın sayfalarında adı en başta yazılı olan Mehmet Fesa Evrensev, namıdiğer Fesa Bey, 1878 yılında İstanbul'un tarihi semti Gedikpaşa'da dünyaya gözlerini açtı. Türk Silahlı Kuvvetlerinin 1 numaralı uçuş brövesine sahip olan bu cesur subay, 26 Nisan 1912'de gerçekleştirdiği tarihi uçuşa ülkenin ilk askeri pilotu unvanını elde etti. Göklerin efendisi olarak anılan Fesa Bey, yalnızca askeri başarılarıyla değil, aynı zamanda sivil havacılığın temellerini atan Türk Hava Yolları'nın ilk genel müdürü sıfatıyla da bu toprakların yetiştirdiği en önemli öncülerden biri olmayı başardı.
Süvari Teğmenliğinden Göklerin Öncülüğüne
Eğitim hayatına prestijli Galatasaray Lisesi'nde başlayan Fesa Bey, buradaki tahsilinin ardından askeri kariyerine yön vererek Harp Okulu'na adım attı. Disiplinli ve azimli yapısıyla dikkat çeken genç asker, 1899 yılında mezuniyetini alarak Süvari Teğmeni rütbesiyle orduya katıldı. Süvari Dairesi bünyesinde vatani görevini sürdürürken, dönemin çalkantılı siyasi atmosferinde Bekiraşa Bölüğü'nde 97 gün boyunca hapis yattı. Bu tutukluluğun ardından Erzincan'a sürgün edilen Evrensev, 1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesiyle başkente geri çağrıldı. İstanbul'da Süvari Bölük Komutanlığı görevini başarıyla üstlenen ve yüzbaşı rütbesine yükselen Fesa Bey'in askeri kaderi, 1911 yılında pilot yetiştirmek üzere açılan o meşhur sınavla birlikte tamamen değişecekti. Sınavda üstün bir başarı sergileyerek birinci olan kahraman subay, uçuş eğitimi almak üzere havacılın beşiği olan Fransa'ya gönderildi.
Balkan Harbi, Rus Esareti ve Kurtuluş Mücadelesi
Fransa'daki zorlu eğitim sürecini başarıyla tamamlayıp 1912'de yurda dönen Fesa Bey, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından onurlandırılarak 1 no'lu uçuş brövesinin sahibi oldu. Hemen ardından patlak veren Balkan Savaşı'nda filo komutanlığı görevini üstlenerek kritik uçuş operasyonlarında aktif rol aldı. Birinci Dünya Savaşı döneminde ise ordu bünyesinde stratejik öneme sahip Kafkas Cephesi'nde görevlendirildi. Ancak cepheye ulaşmak amacıyla bindiği gemi, Karadeniz'in Amasra açıklarında Rus donanmasının saldırısına uğrayarak batırıldı. Sağ kurtulmayı başaran Fesa Bey ve silah arkadaşları Ruslar tarafından esir alınarak Sibirya'nın dondurucu soğundaki kamplara gönderildi.
Tam beş yıl sekiz ay süren bu acı dolu esaret hayatı, onun özgürlük inancını kıramadı. Kamptan kaçarak kurtulmayı başaran kahraman havacı, 1920 yılının Haziran ayında anavatanına kavuştu. Kendi vatan topraklarına adım atar atmaz durmaksızın Türk Kurtuluş Savaşı mücadelesine katılarak Doğu Cephesi'nde, ardından da Büyük Taarruz öncesinde Batı Cephesi'nde son derece kritik askeri sorumluluklar üstlendi.
Havacılık Mirası ve Dünya Pilotlar Günü
Zaferin ardından ülkenin havacılık eğitimine katkı sağlamak amacıyla İzmir'deki Hava Okulu'na öğretmen olarak atandı. Yıllarca cephelerde edindiği paha biçilmez tecrübelerini genç nesillere aktaran Fesa Bey, 1925 yılının Kasım ayında, 47 yaşındayken binbaşı rütbesiyle kendi isteği doğrultusunda emekliye ayrıldı. Askeri üniformasını çıkarsa da göklere olan sevdası hiç bitmedi. Cumhuriyet'in havacılık hamlelerinde ön saflarda yer alarak 1933 yılında kurulan ülkenin ilk hava taşımacılığı teşkilatı Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi'nin genel yöneticiliğine getirildi. Bir yıl sonra da Türk Hava Kurumu çatısı altında son derece önemli görevler üstlendi. Ömrünü Türk havacılığının inşasına adayan bu efsanevi isim, 9 Nisan 1951'de İstanbul'da 73 yaşında hayata gözlerini yumdu. Naaşı ebedi istirahatgahı olan Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.
Fesa Bey'in askeri ve sivil kariyerinde hizmet verdiği başlıca cepheler ve kurumlar şunlardır:
- Balkan Savaşı sırasındaki filo komutanlığı görevleri.
- Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi operasyonları.
- Türk Kurtuluş Savaşı kapsamında Doğu ve Batı Cepheleri.
- İzmir Hava Okulu'nda yürüttüğü öğretmenlik faaliyeti.
- Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi bünyesindeki kurucu yöneticiliği.
Fesa Bey'in 26 Nisan 1912'de gerçekleştirdiği bu ilk uçuş, Türk havacılığında bir milat olarak kabul edildi. Uzun yıllar boyunca 'Türk Pilotlar Günü' olarak kutlanan bu özel gün, 2013 yılında küresel bir boyut kazandı. Türk Havayolu Pilotları Derneği'nin (TALPA) önerisiyle Uluslararası Havayolu Pilotları Dernekleri Federasyonu (IFALPA), bu anlamlı tarihi 2014 yılından itibaren 'Dünya Pilotlar Günü' ilan etti. İlki 2014 yılında İstanbul'da kutlanan bu özel gün, Fesa Bey'in mirasını tüm dünya semalarında yaşatmaya devam etmektedir.