Cumhuriyet döneminin en önemli dil bilimcileri arasında yer alan Ferit Devellioğlu, 1906 yılında İstanbul’da dünyaya gözlerini açmış, ömrünü Türkçenin söz varlığını zenginleştirmeye ve geçmişle gelecek arasında köprü kurmaya adamış saygın bir sözlük yazarıdır. Fransız eğitimiyle başlayan entelektüel serüvenini Türk Dil Kurumu’ndaki çalışmalarıyla taçlandıran Devellioğlu, özellikle hazırladığı anıtsal sözlük çalışmasıyla kültür hayatımızda silinmez bir iz bırakmıştır.
Eğitim Hayatı ve İlk Mesleki Deneyimleri
İstanbul'un köklü kültür ikliminde yetişen Ferit Devellioğlu, eğitim hayatında yabancı dillere ve edebiyata ilgi duymuştur. Bu doğrultuda önce İstanbul Kumkapı Fransız Okulu'nda eğitim alan araştırmacı, ardından Türkiye'nin en seçkin eğitim kurumlarından biri olan Galatasaray Lisesi'ni başarıyla tamamlamıştır. Aldığı bu nitelikli eğitimin ardından, dil becerilerini pratik sahaya aktarmak amacıyla bir süre Fransız bankalarında tercüman olarak görev üstlenmiştir. Bu görev onun için kıymetli bir tecrübeydi. Söz konusu iş, kelimeler dünyasındaki profesyonel yolculuğunun da ilk adımı oldu.
Türk Dil Kurumu Yılları ve Sözlük Çalışmaları
Genç yaşta edinmiş olduğu dil tecrübesini daha kurumsal bir çatı altında ülkesinin hizmetine sunmak isteyen Ferit Devellioğlu, 1933 yılında Türk Dil Kurumu bünyesine katılmıştır. Kurumun en hayati birimlerinden biri olan Sözlük Kolu'nda uzman olarak göreve başlayan yazar, tam 41 yıl boyunca bu mesleği sürdürmüştır. Kendisi ömrünü bu alana vakfetmiştir. 1974 yılına kadar devam eden bu uzun soluklu çalışma hayatı, onun Türk dilinin derinliklerine vakıf olmasını sağlarken, Türk sözlükçülüğünün modern temellerinin atılmasına da doğrudan katkı sunmuştur. Dil bilimcinin yıllar süren bu TDK mesaisi, ardında bırakacağı büyük başyapıtın da fikri zeminini hazırlamıştır.
Kültürel Bir Miras: Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat
Ferit Devellioğlu ismini ölümsüzleştiren en önemli başarısı, ilk baskısı 1962 yılında gerçekleştirilen meşhur Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat isimli devasa eserdir. Lûgat, alanında adeta bir efsanedir. Eski ve yeni harflerle hazırlanan bu kaynak, Osmanlı Türkçesinde yer bulan Arapça ile Farsça kökenli 60.000'den fazla kelimenin Türkçe karşılıklarını ve anlamlarını titizlikle bir araya getirmektedir. Devellioğlu’nun vefatından sonra da kıymetini yitirmeyen bu eser, 1993 yılında Aydın Sami Güneyçal tarafından yeniden düzenlenerek geniş bir okuyucu kitlesine ulaştırılmıştır.
Lûgat üzerindeki güncellemeler sonraki yıllarda da sürmüş ve kitap 2010 yılında yine Aydın Sami Güneyçal tarafından, Prof. Dr. Mustafa Çiçekler’in bilimsel gözetimi altında ikinci defa baştan sona gözden geçirilmiştir. Bu kapsamlı revizyon sırasında esere yepyeni madde başları, günlük konuşmada sıkça kullanılan terkipler ile deyimler eklenerek açıklamaları zenginleştirilmiştir. Ayrıca araştırmacıların işini kolaylaştırmak adına kitabın son bölümüne Arapça harflere göre sıralanmış alfabetik bir dizin dahil edilmiştir. Tüm bu ekleme ve güncellemeler neticesinde sözlük, ilk hacminin üzerine tam 535 sayfa daha kazanarak toplamda 1730 sayfalık dev bir kültür hazinesine dönüşmüştır. Görsel açıdan da zenginleştirilen bu son baskı, Osmanlıca kelimelerin kırmızı, Türkçe karşılıkların ise siyah renkle basıldığı iki renkli tasarımı ve fihristli yapısıyla okurların beğenisine sunulmuştur.