15 Haziran 1930'da Kumanova'da doğan Fahri Kaya; öğretmenlikten cumhurbaşkanlığı kurulu üyeliğine uzanan kariyerinde Balkan Türklerinin eğitim, edebiyat ve siyasi temsiliyetini sağlamak amacıyla ömrünü vakfetmiş, 24 Mart 2020'de ise İstanbul'da vefat etmiştir.
Zor Yıllarda Başlayan Eğitim ve Mücadele
Fahri Kaya, ev hanımı Fatime Hanım ile Kumanova'da önemli bir Türk okulu olan "Işık" ilkokulunu açan ve buranın müdürlüğünü üstlenen öğretmen Mustafa Efendi'nin oğludur. Bölgenin Bulgarlar tarafından işgal edilmesi neticesinde, ortaokul eğitimini Bulgarca almak zorunda kalmıştır. Genç yazar, İkinci Dünya Savaşı sonlarına doğru, 1944 yılı biterken eğitimine Makedonca dilinde devam etti.
Babası, 1946 yılında Türk okullarına öğretmen yetiştirme amacıyla açılan pedagoji kursuna Türk dili ve edebiyatı öğretmeni olarak atanınca ailece Üsküp'e taşındılar. Burada öğretmenlik mesleğine adım atmak için pedagoji kursuna kaydolan Kaya, kısa sürede hayatının en önemli dönüm noktalarından birini yaşadı. Aldığı üç aylık eğitimin ardından lise son sınıfa geçmeye hazırlanırken öğretmen olarak tayin edilen Kaya, 1 Ekim 1946 tarihinde Yakimova köyüne ulaştığında orada henüz bir okul binası dahi bulunmuyordu.
Bu sebeple işe sıfırdan başladı. On altı yaşındaki bu genç, bir ay gibi kısa bir süre sonra okulun hem tek öğretmeni hem de müdürü konumuna geldi. Köydeki zorlu şartlara rağmen özveriyle çalıştı.
Yakimova'da geçirdiği dört sene boyunca İştip'teki öğretmen okulunu dışarıdan sınavlarla tamamlayarak mesleki bilgisini derinleştirdi. Aynı zamanda 1950 yılının başlarında İştip'te organize edilen ilk Türk folklor festivaline öğrencilerinin katılımını sağladı. Bu gayretler, Türk kültürünün canlanmasında önemli bir kilometre taşı olmuştur.
Edebiyat, Gazetecilik ve Kültür Yayıncılığı
Yükseköğrenim için Belgrad'a giden Kaya, Belgrad Üniversitesi Filoloji Fakültesi Şarkiyat Bölümü'nde eğitim aldı. Burada öğrencilik yıllarında son derece aktif bir sosyal yaşam sürdü. Üniversitenin Edebiyatçılar Kulübü'ne katılarak pek çok edebi tartışmanın içinde yer aldı, ayrıca Filoloji Fakültesi Talebeler Birliği'nin yönetim kadrosunda görev yaptı. Mezuniyetin ardından, 1954 yılının Eylül ayında Üsküp Radyosu bünyesinde çalışmaya başlayarak çocuk ve kültür programları hazırladı.
Üsküp Radyosu'ndaki görevini devam ettirirken Necati Zekeriya'nın çıkardığı Sevinç dergisine geçen yazar, onunla birlikte hem bu derginin hem de yeni çıkan Tomurcuk dergisinin mutfağında aktif roller üstlendi. 1958 yılında, çalıştığı Detska Radost yayınevinden ayrılma kararı aldı. Bu ayrılığın peşinden, 1958-1969 yılları arasında Birlik gazetesinin kadrosunda yer alarak kısa zamanda gazetenin baş ve sorumlu yazar yardımcılığı makamına kadar yükseldi.
Makedonya Devletinin Zirvesine Uzanan Siyasi Kariyer
Gazetecilik kariyerini sonlandırdıktan sonra siyasete atılan Fahri Kaya, ilk iki yıl boyunca Makedonya hükümetinde kültür sorunlarından sorumlu olarak vazife üstlendi. Ardından, günümüzdeki karşılığı bakanlık olan tanıtma sekreterliğinin başkanlığına getirildi ve bu önemli görevini tam altı yıl boyunca başarıyla sürdürdü. 1974 yılının son günlerinde ise Makedonya Komünistler Birliği İcra Komitesi üyesi olarak seçildi ve sonrasında bu köklü partinin genel başkanlığına getirildi.
Siyasi yükselişini sürdüren Kaya, 1982 yılına gelindiğinde, Makedonya Cumhurbaşkanı yetkisine sahip olan yedi kişilik Başkanlik Divanı üyeliğine seçilme başarısını gösterdi. Bu en yüksek devlet makamında sekiz yıl boyunca görev yaptıktan sonra emekliye ayrıldı.
Fahri Kaya, siyasi ve edebi kariyerinin yanı sıra eğitim alanındaki faaliyetleriyle de kalıcı izler bırakmıştır. Bölgede yaşanan yoğun göç dalgaları nedeniyle öğretmensiz kalan Türk okullarındaki gençlerin eğitimiyle de yakından ilgilenmiştir. Yazar, 1955-1965 yılları arasında pek çok eğitim kurumunda dışarıdan Türk dili ve edebiyatı dersleri vermiştir. Fahri Kaya'nın katkı sunduğu bu kurumlar şunlardır:
- Üsküp'teki Tefeyyüz İlköğretim Okulu
- Nikola Karev Öğretmen Okulu
- Üsküp'teki Yüksek Pedagoji Okulu
Aynı zamanda, Makedonya ile Kosova'daki Türk okullarında eğitim gören çocukların ana dillerini en iyi şekilde öğrenebilmeleri için Necati Zekeriya ile birlikte veya tamamen bağımsız olarak okuma kitapları ile alıştırma defterleri hazırlamıştır. Bu ders kitapları, Balkan coğrafyasında Türkçe eğitimin sürdürülebilmesinde hayati bir rol oynamıştır.