Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli müzik araştırmacılarından biri olan etnomüzikolog ve organolog Etem Ruhi Üngör, 21 Şubat 1922 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Hayatını Türk çalgılarının incelenmesine, belgelenmesine ve Türk müzik kültürünün zenginliğinin tüm dünyaya duyurulmasına adayan Üngör, hem devasa koleksiyonu hem de yarım asra yakın süre yönettişi Musiki Mecmuası ile ülkemizin sanat hafızasını inşa etmiştir.
Konservatuvardan Anadolu Yollarına Uzanan Bir Yaşam
Babasının Niğde'nin Hacıabdullah Kasabası'ndan gelen Çanakkale Gazisi Ahmet Halit Bey olduğu bilinen araştırmacıya, Çanakkale cephesinde şehit düşen amcası Muallim İbrahim Etem'in adı verilmiştir. Konservatuvar eğitimini 1955'te tamamlayan Üngör, 1968'e kadar konservatuvarlarda ve okullarda öğretmenlik yapmıştir. Bu süreçte genç nesillere müzik sevgisini aşılamıştır. Onun müzikal arayışları sadece teoride kalmamış, 1967 ile 1976 yılları arasında Türkiye'nin dört bir yanını kapsayan büyük bir araştırma gezisine imza atmıştır. Bu saha araştırmaları çalgı biliminde çığır açmıştır. Yaklaşık 20 bin 796 kilometre yol kat ettiği bu uzun ve zahmetli saha incelemesinin sonrasında araştırmacı, kendisini tamamen müzikolojik çalışmalara adamıştır. Batı müziği dünyasına da ilgi duyan ve çoksesli korolarda yer alan Üngör, koro şefi Hulusi Öktem'in liderliğindeki toplulukla Fransa'da düzenlenen Poitiers ve Rouen gibi prestijli uluslararası festivallerde ülkemizi başarıyla temsil etmiştir.
Çalışmalarını ve uzmanlığını şu alanlarda yoğunlaştırmıştır:
- Etnomüzikoloji (halk müziklerinin kültürel incelenmesi)
- Organoloji (geleneksel Türk çalgılarının yapısal analizi)
- Koleksiyonerlik (dünyanın en zengin Türk müziği enstrümanları arşivi)
- Müzikoloji araştırmacılığı ve yazarlık (akademik yayınlar ve bildiriler)
Musiki Mecmuası ve Benzersiz Çalgı Koleksiyonu
Üngör'ün adını Türk müzik tarihine altın harflerle yazdıran en büyük hizmetlerinden biri Musiki Mecmuası yayıncılığıdır. Hüseyin Saadettin Arel tarafından 1948 yılında temelleri atılan bu köklü yayının 177. sayısından itibaren yönetimini üstlenen ünlü yazar, tam 41 yıl boyunca derginin basımını ve dağıtımını sürdürmüştür. Bu fedakarlık sayesinde dergi, Türkiye'de yarım asırdan fazla bir süre kesintisiz yayımlanan tek müzik dergisi olmuş, aynı zamanda dünya genelinde en uzun ömürlü ikinci müzik yayını sıfatını kazanmıştır. Yalnızca yayıncılıkla yetinmeyen araştırmacı, yıllar boyu biriktirdiği eserlerle yeryüzünün en zengin Türk Müziği çalgıları koleksiyonunu oluşturmayı başarmıştır. Bilimsel birikimini uluslararası platformlara da taşıyan Üngör, dünya genelinde katıldığı müzik kongreleri ve sempozyumlarda tam 24 ayrı akademik bildiri sunmuştur. Türk Askeri Müziği konusundaki derin uzmanlığı nedeniyle yabancı ülkelerin televizyon ve radyolarında eğitici yayınlar hazırlamıştır. 1979 yılında Belçika Radyo-Televizyonu'nda gerçekleştirdiği 'La Musique Mehter' isimli açıklamalı program, geniş kitlelerin takdirini kazanmıştır. Bu program büyük ilgi görmüştür.
Tarihe Geçen Başarılar ve Vefatı
Katkılarıyla büyük takdir toplayan araştırmacı, 2007 yılında 101 Türk büyüğı listesine dahil edilmiştir. Bu liste Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu tarafından belirlenmiştir. Ertesi yıl, Türk milletine ve kültürüne sunduğu üstün hizmetler vesilesiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından Üstün Hizmet Ödülü'ne layık görülmüştür. Bu ödüller, onun ömrünü adadığı müzik mirasının en önemli nişaneleridir. Ömrünün son gününe kadar müzikten kopmayan Etem Ruhi Üngör, 10 Ağustos 2009 tarihinde İstanbul'daki evinin önünde geçirdiği kalp krizi neticesinde 87 yaşında aramızdan ayrılmıştır. Vefatının ardından cenazesi, kendi isteği doğrultusunda, Çanakkale Savaşı'nda şehit düşen amcası Ethem Bey'in mezarının yer aldığı Gelibolu Yarımadası Tarihi Millî Parkı içerisindeki Alçıtepeköyü Mezarlığı'na defnedilmiştir.