Erol Tümertekin, beşerî ve iktisadî coğrafya alanındaki yenilikçi çalışmalarıyla modern Türk coğrafya biliminin temellerini atan akademisyendir. 23 Temmuz 1926 tarihinde İstanbul'da doğan ve 15 Mayıs 2012'de yine bu şehirde vefat eden bilim insanı, akademik hayatı boyunca geliştirdiği çağdaş yöntemlerle disipline yön vermiştir. Amerika Birleşik Devletleri'nde aldığı eğitimle edindiği modern vizyonu Türkiye'ye aktararak geleneksel bakış açısını dönüştürmüştür. Bu yolla literatürü zenginleştirmiştir.
Akademik Yolculuk ve Amerika Yılları
Eğitim hayatını 1948 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Enstitüsü'nden mezun olarak tamamlayan Erol Tümertekin, akademik kariyerine iki yıl sonra aynı enstitünün beşerî ve iktisadî coğrafya kürsüsünde araştırma görevlisi olarak adım atmıştır. 1952 senesinde doktor unvanını alan araştırmacı, 1956'da doçent, 1964 yılında ise profesör kadrosuna atanmıştır. Doktorasını tamamladıktan sonra kazandığı Whitbeck Vakfı bursuyla University of Wisconsin-Madison'a giden bilim insanı, burada dünya coğrafyasının en saygın isimlerinden dersler almıştır. Bu süreçte metodoloji uzmanı Richard Hartshorne, iklim bilimci Glenn Trewartha, fiziki coğrafyacı Vernor Finch ve Alman coğrafyasının kurucularından Carl Troll gibi öncü akademisyenlerin öğrencisi olmuştur. Burada yeni bakış açıları kazandı. Edindiği bu çağdaş birikimle Türkiye'ye dönerek modern coğrafya perspektifini ülkedeki çalışmalara entegre etmiştir.
Coğrafya Biliminde İlkler ve Eserleri
Erol Tümertekin, Türkiye'de coğrafya araştırmalarını geleneksel kalıplardan kurtararak güncel ve toplumsal sorunları ele alan uygulamalı bir yapıya kavuşturmuştur. Yazdığı 'Ağır Demir Sanayii ve Türkiye’deki Durumu' başlıklı doktora tezi, ülkedeki sistemli coğrafya araştırmalarının başlangıcı kabul edilir. Bu çalışmasıyla çığır açmıştır. Doçentlik çalışmasında ise kurak bölgelerdeki ziraat konusuna eğilerek bölgesel uygulamalı coğrafyaya dair önemli bir örnek sunmuştur. Türkiye'de coğrafi çalşmalarda daha önce göz ardı edilen birçok konuyu ilk kez literatüre kazandıran akademisyen, şu alanlarda öncü yayınlar yapmıştır:
- Ulaşım coğrafyası araştırmaları
- Coğrafi metodoloji çalışmaları
- İklimle ilgili istatistiksel analizler
- Planlama ve coğrafya ilişkisi
- Merkezî iş alanları incelemeleri
- Coğrafi çalışmalarda kadın kavramının ele alınması
Özellikle 1968 yılında yayımladığı 'Türkiye’de İç Göçler' adlı eseri, sadece kendi alanında değil, Türkiye'de sosyal bilimler genelinde yapılmış ilk kapsamlı göç çalışmalarından biridir. Bu eser büyük ilgi gördü. Nüfus haritası ve ülkenin nüfus yapısı üzerindeki araştırmaları, iç göçün ve kademeli göçlerin yapısını ortaya koymuştur. Kendisi, ülkedeki nüfus hareketlerini coğrafî bir yaklaşımla analiz eden ilk akademisyenler arasında yer alır. Nüfus haritaları, nüfus yapısı ve kademeli göç hareketleri üzerine ürettiği kaynaklar, güncellenerek defalarca basılmış ve akademik literatürün temel taşları haline gelmiştir. Bu üretkenliği, Türkiye'deki coğrafya biliminin geçmiş dönemlerdeki verimsizliğinden kaynaklanan kaynak açığını kapatma amacına da hizmet etmiştir.
İstanbul'a Adanan Bir Ömür ve Eğitmenlik Kariyeri
Tümertekin'in bilimsel çalışmalarının en belirgin odak noktası, kendisini adeta bir laboratuvar olarak gördüğü İstanbul'a adamış olmasıdır. İstanbul onun için özeldi. Şehirlerin incelenmesi gereken geniş birer arazi olduğunu savunan yaklaşımla hareket eden profesör, 1960'lı yıllardan itibaren bu metropol üzerine yoğunlaşmıştır. İstanbul'un coğrafi yapısına dair 4 ayrı kitap ve 23 makale kaleme alarak kentin kentsel coğrafya literatürüne girmesini sağlamıştır. Çalışmalarının önemli bir kısmı yabancı dillerde yayımlanmış, ayrıca uluslararası dergilerde geniş yer bulmuştur. Uluslararası bültenlerde de yer bulan bu çalışmalarıyla Türk coğrafyasını dünyaya tanıtmıştır. Kariyerinde eğitime de önem verdi. Bilimsel makalelerinin yanı sıra coğrafya eğitimine de büyük önem vererek üniversitelerde okutulacak çok sayıda ders kitabı yazmıştır. Akademik kariyeri boyunca sadece coğrafya bölümünde değil, İstanbul Üniversitesi'nin İktisat ve Siyasal Bilgiler fakültelerinde de dersler vermiştir. Ayrıca İstanbul Teknik Üniversitesi ile Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi bünyesinde de uzun yıllar dersler vererek binlerce öğrenci yetiştirmiştir.