Demirci Mehmet Efe, İzmir'in işgal edilmesinin ardından başlayan Türk Kurtuluş Savaşı'nda, 1919 yılından itibaren Aydın ve Ödemiş havalisinde efsanevi bir direniş başlatan en önemli Kuvâ-yi Milliye önderlerinden biridir. 1885 yılında Nazilli'nin Pirlibey köyünde dünyaya gelen kahraman efe, babasının mesleğinden aldığı lakabıyla tanınmış, cesur ve gözüpek kişiliği sayesinde bölgesel milis kuvvetlerinin başına geçerek mücadeleye yön vermiştir. O, Ege dağlarındaki isyanı vatan savunmasına dönüştürmüştür.
Zeybeklikten Önderliğe Uzanan Yol
Gençlik yıllarında vatani görevini yapmak üzere İzmir 5. Depo Alayı'na demirci olarak giden Mehmet Efe, burada hayatını tamamen değiştirecek bir olay yaşamıştır. Birlik bünyesinde görev yaparken Ermeni bir yüzbaşıdan yediği şiddetli dayak sonrasında firar etmiştir. Köyüne döndüğünde sakin bir yaşam sürmeyi başaramamıştır. Bunun üzerine Çakırcalı Mehmet Efe tarafından Ödemiş'in Fata köyüne imam olarak gönderilmiştir. Çakırcalı'nın hayatını kaybetmesiyle Yörük Ali Efe'nin çetesine katılmıştır. Burada sergilediği üstün cesaret ve büyük gözüpeklik sayesinde hızla yükselmiştir. Kısa süre içinde Aydın ve Ödemiş dolaylarında adı korkuyla anılan amansız bir efe haline gelmiştir.
Milis Kuvvetleri ve Kuvâ-yi Milliye Yılları
İzmir'in İşgalinin ardından vatan topraklarını savunmak için Balkıcalı Hacı İbrahim Efe ile birlikte harekete geçmiştir. İki lider, 11 Temmuz tarihinde resmi olarak Kuvâ-yi Milliye saflarına katıldıklarını ilan etmiştir. Mehmet Efe, bölgesel gücünü pekiştirmek için kendisine 'Umum Aydın ve Havalisi Kuvâ-yi Milliye Kumandanı' unvanını vermiştir. Ayrıca milis güçlerinin tüm giderlerini karşılamak amacıyla bağımsızlık mücadelesine finansal destek sağlamaya çalışmıştır.
Demirci Mehmet Efe'nin milli mücadele yolculuğundaki temel aşamalar şunlardır:
- Askerlikten firar ettikten sonra Çakırcalı Mehmet Efe yardımıyla Fata köyünde imamlık yapması
- Yörük Ali Efe'nin milis grubuna katılarak cesaretiyle Aydın bölgesesinde üne kavuşması
- İzmir'in işgaliyle Balkıcalı Hacı İ0brahim Efe ile beraber direniş saflarına resmi katılımı
Düzenli Orduya Geçiş ve Teslimiyet Süreci
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, 9 Aralık 1920 tarihinde ordu yapılanmasıyla ilgili çok kritik bir karar almıştır. Bu karar, Afyonkarahisar çevresindeki Atlı Takip Kuvvetleri'nin düzenli orduya süvari birlikleri olarak dahil edilmesini öngörmüştür. Albay Refet Bey, efe kumandanına 300 adamıyla birlikte süvari alay komutanı olarak orduya katılma teklifinde bulunmuştur. Ancak Mehmet Efe, Çerkez Ethem'in telkinleri doğrultusunda bu birleşme teklifini geri çevirmiştir. Bunun üzerine Ankara Hükümeti, direnen efenin üzerine askeri birlikler gönderme kararı almıştır. Albay Refet Bey komutasındaki süvari birlikleri, 11 Aralık günü büyük bir operasyon başlatmıştır. Harekât neticesinde efenin adamları ele geçirilmiştir. Bu kişilerden yaş sınırına uyanlar düzenli orduya dahil edilirken, diğerleri ise memleketlerine terhis edilmiştir. Demirci Mehmet Efe ise 30 Aralık 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'ne teslim olmuştur.
Dualar Köyü Yılları ve Aydın'da Veda
Teslimiyet sonrasındaki süreçte efe, Nazilli sınırları içinde yer alan Dualar köyüne yerleşmiştir. Can güvenliğini sağlamak amacıyla yanına özel bir koruma birliği görevlendirilmiştir. Aynı zamanda efenin çok güvendiği Jandarma Yüzbaşı Nuri Bey, bu 50 kişilik muhafız grubunu bizzat seçmiştir. Uzun yıllar köyünde sakin bir ömür süren efe, 1961 senesinde Aydın şehir merkezine taşınmıştır. Aynı yıl içinde hayata gözlerini yuman efe, geride şanlı bir direniş mirası bırakmıştır.