Türk askeri tarihinin en parlak şahsiyetlerinden biri olan ordu komutanı ve devlet adamı Cevat Çobanlı, 14 Eylül 1870 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Kendisi, Çanakkale Boğazı'nın geçilmezliğini ilan eden ve deniz savaşlarında düşman donanmalarına ağır darbeler vuran stratejik savunması sayesinde vatanın kurtuluşunda hayati bir rol üstlenmiştir. Seçkin bir askeri okul ve akademi eğitiminin ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun en kritik dönemlerinde cepheden cepheye koşarak vatan savunmasını başarıyla yöneten ünlü kumandan, 13 Mart 1938 günü hayata gözlerini yumuştur.
Ünlü Komutanın Kökeni ve Eğitim Hayatı
Arapgir kökenli nüfuzlu bir asker ailesi olan Çobanoğluzade hanedanına mensup olan Cevat Paşa'nın babası Müşir Şakir Paşa'dır. Akkoyunlu hanedanına dayanan soyu ve Sadrazam Yusuf Kamil Paşa ile olan akrabalık bağı, onun köklü ve saygın bir çevrede büyümesini sağladı. Eğitim hayatına seçkin bir kurum olan Galatasaray Lisesi'nde başlayan Çobanlı, buradan başarıyla mezun olduktan sonra 1888 yılında Harp Okulu'na kabul edildi. 1891 senesinde üsteğmen rütbesiyle bu okulu tamamlayan Çobanlı, askeri alandaki üstün kabiliyetiyle dikkat çekerek 1892'de girdiği Harp Akademisi'ni 1894 yılında birincilik derecesiyle bitirdi ve kurmay yüzbaşı rütbesini kazandı.
Genç kurmay subay olarak 1894 ile 1900 yılları arasında padişah yaveri sıfatıyla saray maiyetinde görevlendirilen Çobanlı, bu süreçte büyük İstanbul depreminin ardından zarar gören askeri binaların yeniden imar edilmesine yönelik yoğun çalışmalar yürüttü. 1895 yılında Fransız Ordusu'nun manevralarını izlemek amacıyla Paris'e gönderildi. Fransa başkentinde dört sene kalarak Avrupa'nın modern askeri yapılarını yakından inceleme şansı buldu. 1899 yılında babasıyla birlikte Bulgaristan'da diplomatik bir görev üstlendikten sonra Lahey Silahsızlanma Konferansı'na gönderilen heyette yer aldı. 1905 senesinde sınır güvenliği ve Edirne tahkimatının güçlendirilmesi için görevlendirilen tecrübeli subay, 1907 yılında ordu içindeki yeni yapılanmanın hızla uygulanması amacıyla İkinci Ordu bünyesinde dört ay boyunca hizmet verdi.
Askeri Basamakları Tırmanış ve Yükseliş Yılları
Askeri hiyerarşide hızla yükselen Çobanlı, 1907'de birinci ferikliğe yükseldi. Ancak 1909 yılında çıkarılan Tasfiye-i Rütbe Kanunu kapsamında rütbesi kaymakamlığa düşürüldü. Bu geçici gerileme askeri dehasını ve yükselişini engellemedi. Nitekim 1909-1910 yıllarında Harp Akademisi Komutanı olarak yeni nesil subayların yetişmesinde başrol oynadı. 1910 senesinde Alman Ordusu'nun askeri geçit törenlerini izlemek üzere Almanya'ya giden Cevat Paşa, 1911 ve 1912 yıllarında Birinci Ordu Kurmay Başkanlığı görevine getirildi. Aynı dönemde Veliaht Şehzade Yusuf İzzeddin Efendi'nin maiyetinde İngiltere Kralı'nın taç giyme merasimi için Londra'ya gitti. Balkan Savaşları patlak verdiğinde ise Doğu Ordusu Kurmay Başkanlığı ve Çatalca Topçu Komutanlığı Kurmay Başkanlığı gibi kritik sorumluluklar üstlendi. Savaş sonrasında Osmanlı-Bulgar Sınır Komisyonu Başkanlığı ve Dokuzuncu Tümen Komutanlığı vazifelerini yerine getirdi.
Çanakkale Destanı ve Kahramanlık Unvanı
Büyük savaşın ayak seslerinin duyulduğu 10 Ağustos 1914 tarihinde Çanakkale Müstahkem Mevkii Komutanlığı'na tayin edilen Cevat Paşa, kısa süre sonra mirlivalığa terfi ederek paşa unvanını aldı. Boğazın ve sahil şeridinin savunmasını en ince ayrıntısına kadar planladı. İtilaf Devletleri'nin devasa donanmalarına karşı 18 Mart 1915'te elde edilen şanlı zafer, onun üstün stratejik zekasının bir sonucudur. Bu muazzam zaferdeki liderliği vesilesiyle tarih sayfalarına 18 Mart Kahramanı olarak geçti. Çanakkale'deki başarısının ardından Galiçya Cephesi'nde On Beşinci Kolordu Komutanı olarak cepheye sürülen Cevat Paşa, burada Avusturyalıların meşhur bir kehanetiyle de anılacaktır. Avusturya sarayında dillendirilen asırlık kehanete göre, bir Türk askeri atını Dinyester Nehri'nde suladığında Polonya bağımsızlığına kavuşacaktı. Cevat Paşa'nın Galiçya'da ordusunu nehir kıyısına ulaştırması ve savaşın sonunda Polonya devletinin kurulması, bu kehanetin onun şahsıyla özdeşleşmesine yol açtı.
Çetin geçen savaş yıllarında sırasıyla On Dördüncü Kolordu ve İkinci Ordu Komutan Vekilliği yapan kumandan, 1917 sonlarında Yıldırım Ordular Grubu'na bağlı Sekizinci Ordu Komutanlığı ile Filistin Cephesi'ne intikal etti. Filistin topraklarında Mustafa Kemal Paşa ve Liman von Sanders gibi seçkin komutanlarla omuz omuza mücadele etti. Ancak İngiliz ordularının ezici sayısal ve lojistik üstünlüğü karşısında Şeria Nehri'nin batısındaki savunma hattı kırılınca büyük bir geri çekilme süreç başladı. Ordusunun önemli bir kısmı esir düşen veya imha edilen Cevat Paşa, yanındaki kurmaylarıyla birlikte Şeria Nehri'nin doğusuna çekilmeyi başardı. Cephedeki misyonunun tamamlanmasıyla İstanbul'a çağrıldı ve burada Genelkurmay Başkanlığı ile Harbiye Nazırlığı gibi en üst düzey askeri ve siyasi makamlara getirildi. Mondros Mütarekesi süreçlerinde Fevzi Çakmak Paşa'nın yerine Genelkurmay Başkanlığı makamını yürüten kahraman paşa, İstanbul'un işgalinin ardından İngiliz kuvvetlerince tutuklanarak Malta'ya sürgün edildi.
Tarihe Geçen Başarıları ve Rütbeleri
Cevat Çobanlı'nın tarihi askeri kariyerinde öne çıkan en önemli görevler şunlardır:
- 18 Mart Kahramanı unvanını getiren Çanakkale Müstahkem Mevkii Komutanlığı
- Harbiye Nazırlığı ve Genelkurmay Başkanlığı (Erkân-ı Harbiye-i Umumîye Reisliği) makamları
- Galiçya Cephesi'nde müttefik güçlerle yürütülen On Beşinci Kolordu Komutanlığı
- Harp Akademisi Komutanlığı ve çeşitli ordulardaki kurmay başkanlığı görevleri