Türk mizah tarihinin en etkili figürlerinden biri olan Mehmet Cemil Cem, 1882 yılında İstanbul'da doğmuş ve 9 Nisan 1950'de yine bu şehirde yaşamını yitirmiştir. Diplomatik kariyerini yarıda bırakarak karikatüre yönelen yazar, çıkardığı mizah dergileri ve cesur muhalif çizgileriyle tanınır. Cem, Kalem ve Cem dergilerinde II. Abdülhamid'i ve sonrasındaki iktidar sahiplerini sert şekilde eleştirmiştir. Türk karikatürünün gelişimine yön veren öncü isim, meslektaşları tarafından "Türk Karikatürünün Babası" olarak adlandırılmıştır.
Diplomatik Görevlerden Çizgi Sanatına
Askeri doktor İbrahim Cemil Paşa'nın oğlu olan sanatçı, küçük yaşlardan itibaren resme ilgi duydu. 1899'da Vefa İdadisi'nden mezun olduktan sonra İstanbul'da hukuk eğitimi aldı. Eğitiminin ardından Hariciye Nezareti şehbenderlik kaleminde memuriyete başladı. 1903'te Nice ve Toulon Başkonsolosluğu yardımcılıklarına atandı. Paris Büyükelçisi Salih Münir Paşa'nın önerisiyle elçilik katibi olarak görevlendirildi.
Paris'te geçirdiği yıllarda Siyasal Bilgiler Okulu'ndaki dersleri takip etti ve sanat çevreleriyle yakınlaştı. Viyana ve Roma büyükelçiliklerindeki görevlerinin ardından ülkesine karikatür göndermeyi sürdürdü. II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte İstanbul'da yayımlanan Kalem dergisine muhalif portreler çizdi ve derginin en popüler isimlerinden biri haline geldi. 1909 yılında devrik padişah II. Abdülhamid'in karikatürlerinden oluşan ilk albümünü "Cem" adıyla yayımladı.
Çizimlerinde etkilendiği isimler şunlardır:
- Gustave Doré
- Jean-Jacques Grandville
- Sem (Georges Goursat)
Cem Dergisi ve Siyasi Muhalefet
Sanatçı, 1910 yılında diplomatik kariyerine son vererek İstanbul'a yerleşti ve haftalık mizah dergisi Cem'i çıkarmaya başladı. Dergide, Refik Halit Karay'ın başyazıları eşliğinde İttihat ve Terakki liderlerini ve dönemin siyasetçilerini sert şekilde yerdi. Büyük bir başarı yakalayan dergi, on iki binin üzerinde satış rakamına ulaştı. Balkan Savaşları yenilgisinin ardından dergiyi kapatan çizer, İzmir'e ve ardından Avrupa'ya gitti.
Sanayi-i Nefise Yılları ve Mirası
1922'de Aydede dergisinin kapak karikatürünü çizerek mizah dünyasına kısa bir dönüş yaptı. Kurtuluş Savaşı yıllarında İstanbul'a gelen sanatçı, 1921 ile 1925 yılları arasında Sanayi-i Nefise Mektebi'nde müdürlük görevini üstlendi. Onun müdürlüğü sırasında kız okulu lağvedilerek erkek bölümüyle birleştirildi. Cumhuriyet döneminin ilk okul yönetmeliğinin hazırlanmasına öncülük eden sanatçı, 1925'te görevinden istifa ederek köşesine çekildi.