Türkiye’nin yakın tarihine yön veren isimlerden Deniz Gezmiş’in babası olan eğitimci Cemil Gezmiş, 1922 yılında Erzurum’un Aziziye ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca öğretmenlik ve milli eğitim müfettişliği gibi kritik görevler üstlenen Gezmiş, aynı zamanda Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) çatısı altında aktif mücadele yürüterek eğitim dünyasının demokratikleşmesine katkı sağladı. Cumhuriyet’in idealist öğretmen kuşağını temsil eden bu değerli şahsiyet, 22 Haziran 2000 tarihinde İstanbul’da tedavi gördüğü hastanede hayata gözlerini yumdu.
Köklü Bir Aile Tarihi ve İlk Yıllar
Cemil Gezmiş, Sultan ve Hamdi çiftinin dört evladından biri olarak Erzurum’da büyüdü. Yasime, Sudiye ve Kâmil isminde üç kardeşi bulunan Gezmiş’in aile kökenleri Konya’ya dayanmaktadır. Konya’dan yola çıkan dedeleri, önce Rize’nin Cimil bölgesine yerleşmiş, ardından Kırım’a geçerek pastacılık işiyle uğraşmıştır. Bu ticari geçmiş nedeniyle çevrelerinde 'Gezmişoğlu' adıyla anılan aile, soyadı kanununun ardından Gezmiş ve Gezmişoğlu unvanlarını benimsedi. Erzurum’un üç farklı köyünde akrabalık bağları bulunan Cemil Gezmiş, çocukluk ve gençlik yıllarında amcası Tabip Tevfik Bey’in himayesinde yetişerek eğitim hayatına ve geleceğine dair ilk adımlarını onun rehberliğinde attı. Eğitim aşkını erken yaşlarda keşfeden Gezmiş, hayatını bu alana adamaya karar verdi. Öğretmenlik kariyeri bu sayede başladı.
Evliliği, Çocukları ve Eğitim Aşkı
Gezmiş, takvimler 21 Aralık 1943 tarihini gösterdiğinde meslektaşı Mukaddes Hanım ile Erzurum’da dünyavevine girdi. Eşi Mukaddes Hanım, 1921 yılında Zara’da doğmuş ve Tortum ilçesinde ilkokul öğretmenliği yapan bir eğitmendi. Bu evlilikten çiftin üç erkek çocuğu dünyaya geldi. Gezmiş ailesinin çocukları kronolojik olarak şu şekildedir:
- Bora Gezmiş: 27 Aralık 1944'te doğdu.
- Deniz Gezmiş: 28 Şubat 1947'de aileye katıldı.
- Hamdi Gezmiş: 9 Eylül 1952 tarihinde doğdu.
Meslek hayatı boyunca öğretmenlik yapan Cemil Gezmiş, daha sonra milli eğitim müfettişliği unvanını aldı. Uzun yıllar süren onurlu meslek yaşamını 1973 yılında emeklilik kararı alarak sonlandırdı.
Sendikal Mücadele ve Yaşamının Son Dönemi
Cemil Gezmiş sadece sınıflarda değil, toplumsal alanda da aktif bir rol oynamayı tercih etti. Genç yaşlarından itibaren siyasetin içinde yer alarak Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) bünyesinde yoğun emek harcadı. Eğitimcilerin haklarını savunmak amacıyla yürüttüğü bu çalışmalar, onun aydın kimliğinin en belirgin göstergelerindendi. Ancak hayatı, ortanca oğlu Deniz’in 6 Mayıs 1972 tarihindeki idamıyla büyük bir acıyla sarsıldı. Bu derin hüzne rağmen dimdik ayakta duran emektar eğitimci, kanser teşhisi konulmasının ardından zorlu bir tedavi sürecine girdi. Amansız hastalıkla mücadelesini kaybeden Gezmiş, 22 Haziran 2000'de İstanbul’daki hastanede yaşama veda etti ve naaşı Tuzla Aydınlı Mezarlığı’na defnedildi. Vefatının ardından, Deniz Gezmiş’in idam edilmeden hemen önce babasına hitaben daktiloyla kaleme aldığı tarihi mektubun el yazısıyla hazırlanmış ilk müsveddesi yıllar sonra gün yüzüne çıkarılarak büyük oğlu Bora Gezmiş’e teslim edildi. Bu kıymetli tarihi mektup, ailenin onurlu duruşunun simgesi olarak arşivlerdeki yerini aldı.