Çağdaş Türk mizah sanatının ve modern karikatürünün kurucu öncüsü kabul edilen Cemal Nadir Güler, 13 Temmuz 1902 tarihinde Bursa'da dünyaya gözlerini açmıştır. Sanatçı, yerli ögeleri yalın çizgilerle harmanlayıp karikatürü geniş halk kitlelerine sevdirmeyi başarmış bir isimdir. Babıali'de edindiği tecrübelerle gazete sayfalarında günlük çizim dönemini başlatarak Türk basınında adeta çığır açmıştır. Klasik çizimlerin dışına çıkarak halkın içinden tiplemeler yaratmıştır. Toplumsal aksaklıkları ince bir mizah süzgecinden geçirmiştir.
Bursa'dan İstanbul'a Uzanan Sanat Yolculuğu
Bulgaristan göçmeni bir baba ile Bursalı bir annenin çocuğu olan Cemal Nadir, ilkokulu Bursa'da, ortaokulu Bilecik'te tamamlamıştır. Ne var ki ailenin maddi imkansızlıkları sebebiyle eğitim hayatını ortaokuldan sonra sürdürememiştir. Sınavla kazandığı Almanya'da mühendislik eğitimi hakkını kullanmayarak babası Şevket Bey'in de etkisiyle resim sanatına yönelmeyi tercih etmiştir.
Sanayi-i Nefise Mektebi sınavlarını kazanamayan genç, ailesinin geçimine katkı sağlamak amacıyla kasnakçı ve makine tamircisi yanında çıraklık yapmıştır. Tabela ressamlığı yaparak geçinmeye çalışan sanatçı, ilkokullarda resim öğretmenliği de yapmıştır. İlk karikatürü, henüz 18 yaşındayken 1920 yılında Sedat Simavi'nin çıkardığı Diken dergisinde yayımlanmıştır. 1923 yılında Melahat Hanım ile evlenen sanatçının Gönül isminde bir kızı olmuştur.
Çizgilerde Devrim ve Amcabey'in Doğuşu
Çizerlik kariyerinde kararlı adımlarla ilerleyen sanatçı; Ayine, Zümrüdüanka ve Akbaba gibi dönemin popüler dergilerinde çizimler yapmıştır. 1926 yılında geçimini tamamen karikatürden sağlamak amacıyla İstanbul'a ilk seyahatini gerçekleştirmiştir. Papağan gazetesinde çalışmaya başlasa da aldığı ücretle geçinememiştir. Bu sebeple kısa süre sonra Bursa'ya geri dönmüştür. Bursa'da açtığı hattat dükkanına 'Hattatların meraklısı, meraklıların hattatı' yazılı esprili bir tabela asarak mizahi yönünü göstermiştir. Harf İnkılabı'nın gerçekleşmesiyle birlikte kentteki tabelaları yeni alfabeyle yeniden yazarak yoğun bir çalışma temposuna girmiştir.
Akbaba dergisine gönderdiği çizimlerin ilgi görmesiyle birlikte Akşam gazetesinin başyazarı Necmettin Sadak'ın daveti üzerine İstanbul'a ikinci kez gitmiştir. Burada 15 yıl çalışarak birinci sayfadan günlük karikatürler çizmeye başlamıştır. Gazete bürosunda 1929'da doğan efsanevi karakteri Amcabey, Son Posta gazetesinde bant karikatür olarak büyük ün kazanmıştır. 1943 yılında Cumhuriyet gazetesine geçerek İkinci Dünya Savaşı boyunca faşizim karşıtı eserler üretmiştir. Özel hayatında ise 1929'da Müzehher (Nihal) Karamağralı ile evlenen sanatçı, 1934 yılında boşanmakla sonuçlanan bu birlikteliğinden 1930 yılında Nihal adında bir kız çocuk sahibi olmuştur. Sonra sırasıyla Ayşe ve Malike hanımlarla evlenmiştir.
Toplumsal Eleştiri ve Unutulmaz Karakterler
Güler, Türk karikatür dünyasında köklü bir zihniyet değişimine imza atmıştır. Ondan önce bol yazılı, Fransız etkisi taşıyan ve resim özelliği ağır basan karikatürler yaygındır. Onun getirdiği yenilikçi bakış açısıyla çizgiler sadeleşmiş, metin azalmış ve görsellik ön plana çıkmıştır. Halkn içinden seçtiği yerli karakterlerle topluma adeta ayna tutmuştur. Sanatçının yarattığı başlıca karakterler şunlardır:
- Amcabey: Toplumda yer edinen ikiyüzlülükleri, çıkar peşinde koşanları ve çarpık ilişkileri alaya alan en meşhur tipidir.
- Dalkavuk: Çıkarlarını korumak için güce boyun eğen ve yaltaklanan tipleri sert bir dille yermektedir.
- Yeni Zengin: Toplumsal yozlaşmayı ve sonradan görmeliğin getirdiği komik durumları tasvir etmektedir.
- Akla Kara: Toplumdaki eğitimsizliği, cehaleti ve bunun doğurduğu zıtlıkları temsil eden karakterlerdir.
- Dede ile Torun: Arkadaş dergisinde yayımlanan, bilgi ile bilgisizliğin ve eski ile yeninin çatışmasını gösteren figürlerdir.
Sanatçı yalnızca çizerlikle sınırlı kalmamış, tiyatro ve radyo için de eserler üretmiştir. Ankara ve İstanbul radyolarında yayımlanan skeçler yazmış, Yüzkarası isimli tiyatro oyununu kaleme almıştır. Bu oyun İstanbul Şehir Tiyatroları tarafından sahnelenerek büyük ilgi görmüştür. İlk çizgi film çalışmasını ise yarım bırakmak zorunda kalmıştır.
Erken Veda ve Ölümsüz Miras
Cemal Nadir, Siyasi duruşuyla da örnek bir sanatçı portresi çizmiştir. Siyasi inançları doğrultusunda Cumhuriyet Halk Partisi'ne destek veren sanatçı, 1946 seçimleri öncesinde kendisine sunulan Bursa milletvekilliği teklifini, bağımsızlığına gölge düşeceği ve partili olduğunda karikatür çizemeyeceği gerekçesiyle geri çevirmiştir. Parti için hazırladığı beş afiş karşılığında gönderilen 250 liralık ücreti de emeğine saygısızlık olarak görerek reddetmiştir. Uluslararası alanda da tanınan sanatçı, Viyana Uluslararası Karikatür Yarışması'nda birincilik elde etmiştir. Yurt dışında özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde açtığı sergi büyük ses getirmiştir. Hayatı boyunca on adet başarılı karikatür albümü yayımlayan çizerin, 1932 tarihli meşhur Amcabey albümü, Türk karikatür sanatının basılı ilk albümü olma unvanını elinde bulundurmaktadır.
Eminönü Halkevi'nde gerçekleştirdiği yoğun bir konferans programının ardından evine yorgun dönen usta sanatçı, öncelikle grip teşhisi alsa da kalbinde meydana gelen iltihaplanma sebebiyle 27 Şubat 1947'de henüz 45 yaşındayken vefat etmiştir. Zamansız ve ani gidişiyle tüm sanat camiasını derin bir yasa boğan çizerin anısı, Cağaloğlu'nda yıllarca çalıştığı Akşam gazetesinin bulunduğu Acımusluk Sokağı'na ve memleketi Bursa'daki bir caddeye isminin verilmesiyle yaşatılmaktadır. Bursa Kültürpark'a heykeli dikilmiş, adı bir sanat galerisine verilmiştir. 1992 yılından bu yana ise anısına uluslararası düzeyde karikatür yarışmaları düzenlenmektedir.