Ondokuzuncu yüzyılın çeyreğinde sömürgecilik hareketinin en uç örneklerinden birini teşkil eden Cecil Rhodes, finansal gücü ve siyasi hamleleriyle Afrika kıtasının kaderini değiştiren İngiliz bir iş adamı ve devlet yöneticisidir. 1853 senesinde İngiltere'de dünyaya gelen Rhodes, genç yaşta yakalandığı verem hastalığının tedavisi maksadıyla gittiği Güney Afrika'da devasa bir elmas tekeli kurarak emperyalist emellerine zemin hazırlamıştır. Kendi adını taşıyan sömürgeler inşa eden ve kıtayı boydan boya demiryollarıyla bağlamayı düşleyen bu figür, kurduğu vakıflar ve yarı gizli cemiyetlerle küresel siyaseti perde arkasından şekillendirmeyi hedeflemiştir.
Kimberley'den Doğan Elmas İmparatorluğu
Cecil John Rhodes, Louisa Peacock Rhodes ve rahip Francis William Rhodes çiftinin beş çocuğundan biri olarak Bishop's Stortford kentinde hayata gözlerini açtı. Sağlık sorunları, özellikle de pençesine düştüğü verem hastalığı sebebiyle henüz on altı yaşındayken okul sıralarından ayrılmak mecburiyetinde kaldı. Hekimlerin tavsiyesi üzerine 1870 yılında, o dönem Büyük Britanya kontrolündeki Natal kolonisine, ağabeyi Herbert'in yanına gönderildi. Kardeşinin pamuk tarımıyla uğraştığı bu çiftlikte işler pek yolunda gitmese de azimli gencin zihninde çok daha büyük tasarılar yer alıyordu.
Afrika topraklarında elmasın keşfi, Rhodes'un hayatında gerçek bir dönüm noktası oldu. Orange nehri kıyısında parıldayan bir çakıl taşı bulan bir çocuğun başlattığı serüven, kısa sürede binlerce maden arayıcısının bölgeye akın etmesine yol açmıştı. Fırsatları sezen genç adam, ağabeyiyle birlikte 1871 yılında Kimberley maden bölgesine intikal etti. Burada Hollandalı göçmen De Beers ailesine ait ufak bir çiftliği satın alarak madencilik faaliyetlerine başladı. Kazandığı muazzam başarıların ardından, 1880'de günümüzde dahi dünya elmas pazarının ezici çoğunluğunu elinde bulunduran De Beers Madencilik Şirketi'ni kurdu. Altın madenlerinin keşfiyle beraber 1887 senesinde Gold Fields of South Africa'yı hayata geçiren iş insanı, bu atılımlarında dönemin finans devi NM Rothschild & Oğulları bankasından destek aldı. Bankanın kurucusu Nathan Mayer Rothschild'in aile bağları, ilginç bir biçimde komünizmin kurucusu Karl Marx'a kadar uzanan karmaşık bir akrabalık ağını barındırıyordu.
Siyaset ve Sömürge Savaşlarındaki Rolü
Ekonomik başarılarını siyasi otoriteyle taçlandırmak isteyen Rhodes, yarım kalan yükseköğrenimini tamamlamak maksadıyla 1873 ile 1881 yılları arasında dönem dönem İngiltere'ye giderek Oxford Üniversitesi'nde eğitim gördü. Buradaki hocalarından olan akademisyen John Ruskin'in emperyalist fikirlerinden derinden etkilenerek okulunu yarıda bıraktı ve tezlerini pratiğe dökmek adına kıtaya geri döndü. Aynı dönemde masonluğa adım atan Rhodes, bu öğretiyi Afrika topraklarına taşıyan ilk isim oldu ve bunu serveti kadar önemsedi.
Siyasi kariyerinde hızla yükselerek 1881'de Cape Town Parlamentosu'na girdi. İngiliz egemenliğini Limpopo Nehri'nin kuzeyine taşımayı kafasına koymuştu. 1885 yılında Bechuanaland'ın İngiliz himayesine girmesini sağlayarak hedefine bir adım daha yaklaştı. Yerel Matabele halkının kralı Lobengula'dan maden arama haklarını elde ettikten sonra, 1889'da Britanya Güney Afrika Şirketi (BSAC) için resmi imtiyaz almayı başardı. Artık hem ticari hem de askeri bir güce sahipti. 1890 senesinde Cape Town Başbakanlığı koltuğuna oturan Rhodes, Tanganika Gölü'ne kadar uzanan toprakları sömürgeleştirerek İngiliz İmparatorluğu'na dahil etti. Nitekim günümüzde Zambiya ve Zimbabwe olarak bilinen topraklar, uzun yıllar onun ismine ithafen Kuzey ve Güney Rodezya olarak adlandırılacaktı. En büyük rüyası ise Cape Town ile Kahire'yi birleştirecek, kapitalizmin sembolleri olan demiryolu ve saat kuleleriyle donatılmış kesintisiz bir hat inşa etmekti.
Ancak bu yayılmacı politikalar, bölgedeki Hollanda kökenli çiftçilerin (Boerler) sert direnişiyle karşılaştı. Özgür Orange eyaletindeki Boerlerin İngilizlere başkaldırması üzerine çıkan II. Boer Savaşı sırasında Rhodes, Kimberley'de gizlenmek mecburiyetinde kaldı.
Küresel Egemenlik Düşü ve Mirası
Özel hayatında hiç evlenmeyen ve çocuk sahibi olmayan Rhodes, enerjisinin tamamını İngiliz ırkının küresel üstünlüğü idealine vakfetmişti. Dünyanın seçkin beyazlar tarafından yönetilmesi gerektiğine inanan siyasetçi, bu elit kadroları yetiştirmek amacıyla prestijli bir burs vakfı kurdu; öyle ki ABD eski başkanlarından Bill Clinton da ilerleyen yıllarda bu burstan faydalanacaktı. Rhodes'a göre İngilizler, Amerikalılar, Almanlar ve Hollandalılar ittifak kurarak idareyi ele almalı, hükümetlerin başına ise bu düşünceye sadık güvenilir yöneticiler getirilmeliydi.
Bu küresel hegemonyayı tesis etmek için üç temel strateji belirlenmişti:
- Yarı gizli cemiyetler kurmak,
- Seçkin üniversitelerin bünyesinde bu görüşleri yayacak akademisyenler yetiştirmek,
- Tanınmış gazetelerin kendi görüşleri doğrultusunda yayın yapmasını sağlamak.
Bu doğrultuda 1891 yılında tohumları atılan ve adını efsanevi Kral Arthur'un eşitlikçi yönetim modelinden alan Round Table (Yuvarlak Masa) adlı gizli teşkilat, özellikle Hindistan'da derin faaliyetler yürüttü. Siyasi hedefleri uğruna İrlanda'nın özerk bir yapıda kalmasını savunup bağımsızlık hareketlerine karşı savaşılması için İngiltere'ye on bin pound gönderen Rhodes, ömrünün son yıllarını savaşın gölgesinde geçirdi. 26 Mart 1902 tarihinde, henüz kırk dokuz yaşındayken Muizenberg'de hayata gözlerini yuman sömürgeci lider, ardında sömürgeleştirilmiş koca bir kıta ve tartışmalı bir miras bıraktı.