Türk edebiyatının unutulmaz isimlerinden şair Mahmut Cahit Külebi, 20 Aralık 1917 tarihinde Tokat'ın Zile ilçesinde dünyaya gelerek, ömrünü hece hece Anadolu'nun sesini çağdaş şiire taşımaya adamıştır. Kültür dünyamıza kazandırdığı özgün eserleriyle tanınan yazar, 20 Haziran 1997 günü Ankara'da hayata gözlerini yummuştur. Geleneksel halk şiirinin ve türkülerin eşsiz ezgilerini modern bir potada eriten şair; yurt sevgisini, insanı ve doğayı eserlerinin ana odak noktası haline getirmeyi başarmıştır. Çocukluk ve gençlik yıllarını geçirdiği Anadolu coğrafyasının izlenimlerini dizelerine aktaran usta kalem, Türk şiirinin yenileşme döneminde kendine has bir duruş sergilemiştir.
Tokat'tan Ankara'ya Eğitim ve Bürokrasi Yılları
Cahit Külebi, eğitim hayatına Tokat'ta ilk ve ortaokulu tamamlayarak adım attı. Ardından Sivas Lisesinden başarıyla mezun oldu. Yükseköğrenimini ise İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde tamamladı. Bu okulda okuduğu sırada, Reşit Rahmeti Arat'ın değerli destekleriyle dil eğitimi almak amacıyla Almanya ve Fransa'ya gitme fırsatı buldu. Yükseköğretim yıllarında Türk edebiyatının bir diğer önemli ismi olan Behçet Necatigil ile aynı sıraları paylaştı. Ayrıca okul müdürü Fuat Köprülü'nün şiir yazdığı gerekçesiyle kendisine kızacağından çekinen şair, Külebi mahlasını ilk kez bu dönemde kullanmayı tercih etti. Aynı yıllarda okulda Ahmet Hamdi Tanpınar da hocası olarak kendisine rehberlik yaptı. Erencan olan aile soyadını kullanmayan sanatçı, mahlas olarak seçtiği Külebi soyismini ilerleyen yıllarda resmen tescil ettirdi.
Mezuniyetinin hemen ardından Antalya Lisesinde stajyer edebiyat öğretmeni olarak meslek hayatına başladı. Sonrasında Ankara Devlet Konservatuvarı ve Ankara Gazi Lisesinde edebiyat öğretmenliği görevlerini yürüttü. Eğitime ve kültüre katkılarını Milli Eğitim müfettişliği yaparak sürdürdü. Ülkesini yurt dışında da temsil eden Külebi, İsviçre'ye kültür ataşesi ve öğrenci müfettişi unvanıyla atandı. Türkiye'ye dönüşünde Milli Eğitim Bakanlığı Başmüfettişliği ile Kültür Müsteşar Yardımcılığı gibi üst düzey idari makamlarda bulundu. 1973 yılında kendi isteğiyle devlet hizmetinden emekliye ayrılan Külebi, edebiyata katkı sunmaya devam etti. Nitekim 1983 senesine değin Türk Dil Kurumunda aktif görevler üstlendi ve özellikle 1976 yılından sonra kurumun genel yazmanlığını yürüttü.
Çağdaş Türk Şiirinde Özgün Bir Çizgi
Cahit Külebi'nin edebiyat dünyasındaki ilk adımları, 1938 yılında Gençlik dergisinde "Nazmi Cahit" imzasıyla yayımlanan şiirleriyle atılmıştır. şair, aynı takma ismi meşhur "Varlık" dergisinde çıkan çalışmalarında da bir süre kullanmaya devam etmiştir. Edebi olgunluğunu ilan ettiği 1950 ile 1954 yılları arasında pek çok prestijli yayında boy gösteren şairin eserleri özellikle şu dergilerde okuyucuyla buluşmuştur:
- Sokak
- İnsan
- Türk Dili
- Yaratış ve Kültür Dünyası
şairin ilk şiir kitabı "Adamın Biri" 1946 yılında basıldı. Bu ilk eserin ardından 1949 senesinde yayımladığı ikinci kitabı "Rüzgâr"'da ise ünlü şair Orhan Veli Kanık'ın şiirsel üslubuna yakın çizgileri dikkat çekti. Sanatçının kaleme aldığı "Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda" isimli yapıtı, müzik tarihine de geçerek besteci Nevit Kodallı'nın ünlü "Atatürk Oratoryosu"'na sağlam bir temel oluşturdu. İkinci Dünya Savaşı sonrasında, özellikle 1940'lı yıllardan itibaren Türk şiirinde başlayan büyük yenilenme akımında, Külebi her zaman kendine has, taklit edilemez bir konum elde etmiştir. Çağdaşı Orhan Veli, Ülkü dergisinde şair hakkındaki beğenisini dile getirdi. Orhan Veli, kendi şiir anlayışında her şeyi dışarıda bıraktığını belirtirken Külebi'nin şiirlerine hayran olduğunu, çünkü onun halkın benzetmelerini çok farklı bir atmosferde sunduğunu ifade etmiştir.
Sanat Görüşü ve Evrensel Başarıları
Usta şair, 1980'li yıllarda TRT ekranlarına verdiği bir söyleşide kendi sanat çizgisini tanımlamıştır. Sanatçı eserlerinde sadeliği seçti. Külebi, buradaki ifadelerinde kendi eserlerinin bir yönüyle gerçekçi şiir niteliği taşıdığına inanmaktadır. Diğer taraftan ise şiirlerini, yeni romantik şiire karşı bir nevi tepki şiiri olarak nitelendirmiştir. Geleneksel ögeleri modern bir duyarlıkla birleştiren bu yaklaşım, Külebi'nin sesinin ulusal sınırları aşmasına da zemin hazırlamıştır. Yazdığı şiirler, başta İngilizce ve Fransızca olmak üzere dünya genelinde tam 21 farklı dile çevrilerek evrensel bir değer kazanmıştır. Gerek devlet kadrolarındaki hizmetleri gerekse edebi mirasıyla Cahit Külebi, modern Türk şiirinin köşe taşlarından biri olarak kalmaya devam etmektedir.