Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatına yalın, içten ve Anadolu kokan dizeleriyle damga vuran usta şair Cahit Külebi, 20 Aralık 1917 tarihinde Tokat'ın Zile ilçesine bağlı Çeltek köyünde dünyaya gözlerini açtı. Hayatın gerçekleriyle bağ kuran, şiirin insan yaşamında doğrudan bir karşılığı olması gerektiğini savunan bu büyük kalem, yarım asrı aşan edebi yolculuğu boyunca öğretmenlikten kültür ateşeliğine uzanan geniş bir yelpazede ülkesine hizmet etti. Eserlerinde çocukluk yıllarının geçtiği coğrafyanın derin izlerini taşıyan Külebi, memleket sevgisini ve doğayı eşsiz bir duyarlılıkla mısralara dökerek çağdaş Türk şiirinin temel taşlarından biri haline geldi.
Anadolu Topraklarından Edebi Kimliğe
Mahmut Cahit adıyla Zile'de doğan şairin ailesi, soyadı kanununun ardından Erencan ismini aldı. Yazar ise ilerleyen yıllarda edebiyat dünyasında parlayacağı Külebi soyadını resmen tescil ettirdi. Çocukluğu Niksar ve Sivas gibi tarihi kentlerde şekillendi. İlköğrenimini Niksar yeşilliğinde tamamlayan genç Cahit, ortaöğrenimini ise köklü Sivas Lisesi sıralarında bitirdi. Ardından yükseköğrenim için İstanbul'a gitti. Burada İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne kaydolarak geleceğini inşa etmeye başladı. Okul yıllarında Reşit Rahmeti Arad'ın kıymetli destekleriyle Almanya'ya gitme şansını elde etti. Fransızcanın yanında Almancayı da burada iyi derecede öğrendi. Başarılı geçen eğitim hayatının nihayetinde, 1940 yılında bu okuldan başarıyla mezun oldu.
Eğitimcilikten Bürokrasiye Uzanan Kariyer
Askerlik vazifesini 1942 yılında tamamladı. Bir yıl sonra, 1943 yılında Antalya Lisesi bünyesinde stajyer edebiyat öğretmeni olarak mesleğe adım attı. Genç beyinlere edebiyat sevgisi aşılayan usta şair, daha sonra Ankara Devlet Konservatuvarı kadrosuna tayin edildi. Takvimler 1951 yılını gösterdiğinde bu güzide sanat okulunda Müdür Başyardımcılığı görevine layık görüldü. Cumhuriyetin yetiştirdiği bu aydın insan, 1954'te Ankara Gazi Lisesi bünyesinde dersler vermeyi sürdürdü. Eğitim dünyasındaki üstün disiplini onu 1956 yılında Milli Eğitim müfettişliği görevine başarıyla taşıdı. Bürokrasi basamaklarını başarıyla tırmanan Külebi, 1960 yılında İsviçre Bölgesi Öğrenci Müfettişliği kadrosuna atandı. Aynı dönemde İsviçre'de kültür ateşeliği vazifesini de omuzlayarak ülkemizi dış dünyada temsil etti. Yabancı topraklardaki bu son derece verimli sürecin ardından 1964 senesinde vatanına geri döndü. Müfettişlik vazifesini sürdürürken, Devlet Konservatuvarı Müdürlüğü görevine de zaman zaman vekalet etti. 1969 yılında Kültür Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığı gibi çok önemli bir idari sorumluluk üstlendi. İki sene sonra bu koltuktan ayrılarak eski müfettişlik günlerine geri dönmeye karar verdi. Nihayet 1973 yılında kendi isteğiyle emekliye ayrılarak kıymetli vaktinin çoğunu edebiyata adadı.
Türk Dil Kurumu Yılları ve Edebi Üretkenlik
Emeklilik yılları onun için durağan geçmedi. Kurum bünyesinde etkin rol aldı. Dilimizin özleşmesi ve zenginleşmesi adına büyük çaba harcayan şair, 1972 yılında Türk Dil Kurumu bünyesinde görev alarak kurumun Yayın Kolu Başkanı sıfatıyla önemli faaliyetlerde bulundu. Dil bilincinin yaygınlaşması için 1976 ile 1983 yılları arasında kurumun genel yazmanlık görevini üstlendi. Siyasi alanda da yer almak isteyerek SODEP kurucuları arasında bulundu fakat üyeliği veto edildi.
Dergilerden Kitaplara Şiir Yolculuğu ve Eserleri
Şiir serüveni lise yıllarında filizlendi. İlk şiirlerini henüz öğrenciyken Sivas Erkek Lisesi'nin çıkarttığı Toplantı dergisinde edebiyatseverlerle buluşturdu. Yücel mecmuasında ise okuyucunun karşısına sürpriz bir şekilde 'Sivas Erkek Lisesi-Ahmet' imzasıyla çıktı. İstanbul'a gelişiyle birlikte Gençlik dergisinde Mahmut Cahit ve Nazmi Cahit mahlaslarını kullandı. İlerleyen dönemlerde Cahit Erencan imzasıyla Sokak, Gençlik ve Varlık gibi prestijli dergilerde boy gösterdi. Türk edebiyatı yepyeni bir ses kazandı. 1946 yılında ilk şiir mecmuası olan Adamın Biri isimli kitabını okuyucuyla paylaştı. Edebi çevrelerde büyük yankı uyandıran bu eseri, üç yıl sonra Rüzgâr izledi. 1949 yılında yayımladığı ikinci şiir kitabı olan Rüzgâr ile usta sanatçının yakaladığı bu sade ve samimi üslup, dönemin öncü isimlerinden Orhan Veli Kanık tarzıyla güçlü benzerlikler taşıyordu. 1950 ile 1954 yılları arasında İnsan, Türk Dili ve Yaratış dergilerinde yazdığı şiirlerle ününü pekiştirdi. Kaleme aldığı eserler uluslararası düzeyde ilgi görerek İngilizce ve Almanca dahil tam yirmi dile çevrildi.
Cahit Külebi'nin dünya edebiyatına da mal olan ürünleri ve tüm yapıtları kronolojik olarak şu şekilde sıralanmaktadır:
- Adamın Biri (Şiir - 1946)
- Rüzgâr (Şiir - 1949)
- Atatürk Kurtuluş Savaşında (Şiir - 1952)
- Yeşeren Otlar (Şiir - 1955)
- Süt (Şiir - 1965)
- Şiirler (Şiir - 1969)
- Türk Mavisi (Şiir - 1973)
- Sıkıntı ve Umut (Şiir - 1977)
- Yangın (Şiir - 1980)
- Bütün Şiirleri (Şiir - 1982 / 1997)
- Güz Türküleri (Şiir - 1991)
- Şiir Her Zaman (Düz Yazı - 1985)
- İçi Sevda Dolu Yolculuk (Anı - 1986)
Ödüller ve Ebedi İstirahat
Yazın dünyasındaki başarıları ödüllerle taçlandırıldı. 1954 tarihli Yeşeren Otlar kitabı ile 1955 Türk Dil Kurumu Edebiyat Ödülü'nü müzesine götürdü. Şiir dünyasındaki ulaştığı olgunluğu simgeleyen Yangın eseri ise 1981 yılında prestijli Yeditepe Şiir Armağanı'na layık görüldü. Modern edebiyatımızın çınarlarından olan Külebi, 20 Haziran 1997 tarihinde tedavi gördüğü Ankara'daki hastanede yaşama veda etti. Seksen yaşında hayata gözlerini yuman usta sanatçının naaşı, önce başkent topraklarında sonsuzluğa uğurlandı. Ailesinin talebi doğrultusunda 2010 yılında mezarı taşındı. şair, Niksar Karşıbağ Mahallesi'ndeki şair Erzurumlu Emrah Türbesi yanına nakledilerek çocukluğunun coğrafyasına döndü. Günümüde onun hatırasına Tokat Yazarlar ve Şairler Derneği ile Niksar Belediyesi ortaklaşa bir şiir yarışması düzenlemektedir.