Türkiye'nin modernleşme ve aydınlanma sürecinde son derece kritik ve büyük bir rol üstlenen Dr. Cahit Kınay, 1915 yılında Bursa'da dünyaya gelmiş çok yönlü ve öncü bir arkeolog, sanat tarihçisi ve cumhuriyet dönemi yüksek bürokratıdır. Ülkenin çağdaş sanat eğitiminin kurumsallaşması ve arkeolojik birikiminin açığa çıkarılması amacıyla ömrünü vakfeden bu değerli cumhuriyet aydını, 31 Temmuz 2001 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yumarak aramızdan ayrılmıştır. Yaşamı boyunca Atatürk'ün vizyonuyla kurulan Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin (DTCF) ilk mezunlarından biri olmanın gururunu taşıyan Kınay, ardında silinmez izler bırakmıştır. Sanatın geniş kitlelere ulaşması için ömrünce büyük emekler harcamıştır. Akademisyen, hem yetiştirdiği öğrenciler hem de bürokrasideki çalışmalarıyla Türk kültür hayatına tamamen yön vermiştir.
Eğitim Hayatı ve İlk Akademik Adımlar
Dağıstan'dan göç eden bir ailenin en küçük evladı olarak Bursa'da büyüyen Cahit Kınay, eğitim hayatına büyük bir azimle başladı. İlk olarak Adana Öğretmen Okulu'ndaki eğitimini tamamladı. Öğretmenlik kariyerine adım atan genç eğitimci, ilk görev yeri olan Ankara Polatlı'da çocukları geleceğe hazırladı. Cumhuriyetin bilimsel atılımlarından biri olan Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kapılarını açtığında, Kınay hemen bu köklü kuruma kaydoldu. Fakültede hem Arkeoloji hem de Yunanca bölümlerini başarıyla tamamlayarak mezunlar arasına adını yazdırdı. Akademik dünyada kalmayı tercih eden araştırmacı, Frig Sanatı üzerine odaklandığı kapsamlı çalışmasıyla doktora derecesi elde etti. Saha çalışmalarındaki yetkinliğini ise Doğu Anadolu'daki Tilkitepe kazıları başkanlığı görevini üstlenerek kanıtladı ve yürüttığü bu başarılı bilimsel kazılarla Anadolu tarihinin karanlık noktalarını aydınlattı.
Dr. Cahit Kınay, Atatürk'ün kurdurduğu ve kendisine özel bir misyon yüklenircesine açılan bu fakültede dönemin pek çok saygın ismiyle birlikte eğitim görmüştür. Kendisiyle aynı sıraları paylaşan bu mezunlar Türk kültür hayatına yön vermiştir:
- Çağdaş klasikleri dilimize kazandıran yazar Azra Erhat
- Dünyaca tanınan tarihçi ve akademisyen Halil İnalcık
- Anadolu arkeolojisinin en önemli isimlerinden Ekrem Akurgal
- Sümeroloji alanında öncü çalışmalar yürüten bilim insanı Muazzez İlmiye Çığ
Bürokrasi ve Sanat Eğitimindeki Öncü Rolü
Akademik birikimini kamusal alana taşımak isteyen Cahit Kınay, devlet kademelerinde çok kritik vazifeler üstlendi. Kariyeri boyunca Millî Eğitim Müfettişliği ve Müzeler Genel Müdürlüğü gibi üst düzey bürokratik rolleri başarıyla yönetti. Uluslararası ilişkilerde de aktif olan bürokrat, Paris Kültür Ataşeliği ve Öğrenci Müfettişliği görevine getirilerek Fransa'ya gönderilmiş ve burada kaldığı süre zarfında kapsamlı incelemeler yapmıştır. Paris'te geçirdiği yıllarda Avrupa sanatı üzerine araştırmalar yaptı. Ülkesine döndüğünde ise Talim ve Terbiye Kurulu üyesi olarak eğitim sistemine yön verdi. Eğitimcilik yönünü Gazi Eğitim Enstitüsü Resim Bölümü'nde sürdüren Kınay, burada sanat tarihi dersleri vererek pek çok sanatçının yetişmesine katkı sağladı. Aynı zamanda Türkiye'yi temsilen UNESCO konferanslarında yer alarak ülkenin kültürel sesini dünyaya duyurdu. Son resmi görev yeri olan Kültür Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığı makamından, bu sürecin nihayete ermesiyle kendi isteğiyle emekli oldu.
Kültürel Miras, Eserleri ve Son Yılları
Resmi emekliliğinin ardından da üretmekten vazgeçmeyen Cahit Kınay, bilgi birikimini Gazi Üniversitesi bünyesinde ders vererek aktarmayı sürdürdü. Devletin kültür politikalarının belirlenmesinde rol oynamak üzere Kültür Yüksek Kurulu üyeliğinde bulundu. Ayrıca, 1977 yılındaki Sedat Simavi Vakfı Ödülleri Plastik Sanatlar jürilerinde seçici kurul üyesi olarak Türk sanatının gelişimini destekledi. Yılların birikimini kitaplara döken Kınay'ın, 1993 yılında Kültür Bakanlığı'nca basılan Sanat Tarihi: Rönesans'tan Günümüze-Gelenekselden Moderne adlı eseri basıldı. Bu eserin yanı sıra Mitoloji konulu yeni bir kitap çalışması gerçekleştirdiği esnada ansızın rahatsızlanan değerli araştırmacı, 2001 senesinde yaşama veda etmiş ve Ankara Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir. Vasiyeti gereşince, uzun yıllar boyunca titizlikle oluşturduğu kişisel kütüphanesinin değerli bir bölümü Ankara'daki bir yükseköğretim kurumuna bağışlandı.