Bobby Fischer (Robert James Fischer), 9 Mart 1943 tarihinde Şikago, Illinois, ABD bünyesinde dünyaya gelen, Sovyet egemenliğindeki satranç dünyasını tek başına sarsarak dünya şampiyonluğunu kazanan dahi bir satranç ustasıdır. Ablası Joan sayesinde henüz altı yaşındayken satranç oyunu ile tanışan bu genç yetenek, zekası ve hürsıyla kısa sürede Amerikan satranç camiasının zirvesine tırmanmıştır. Küçük Bobby'nin içindeki sönmeyen satranç tutkusunu ilk fark eden kişi, onu Brooklyn Satranç Kulübüne götüren annesi Regina Wender olmuştur. Burada Amerikan satranç camiasının önde gelen isimlerinden Hermann Helms'e yönlendirilen genç yıldız adayı, 17 Ocak 1951 tarihindeki turnuvaya katılarak rüştünü ispatlama yolunda ilk adımı atmıştır. Fakat sürekli tek başına çalışmanın getirdiği tecrübesizlik nedeniyle, sekiz yaşındaki küçük Bobby turnuvadaki rakibi Max Pavey karşısında sadece on beş dakika dayanabilmiştir. Bu yenilgi onun için bir son olmadı. Brooklyn Satranç Kulübü Başkanı Carmine Nigro, küçük oyuncunun oyunundaki muazzam potansiyeli görerek ona beş yıl sürecek özel satranç eğitimleri vermeye başladı.
Zirveye Giden Yol ve Genç Şampiyonun Doğuşu
Bobby Fischer, on üç yaşına bastığı 1956 senesinde ülkenin en prestijli kulüplerinden Hawthorne Satranç Kulübüne kabul edilerek kariyerinde büyük bir sıçrama gerçekleştirdi. Kulübün zengin kütüphanesinden yararlanan genç deha, burada kendisine hem yol gösterici hem de rakip olacak Jack W. Collins ile antrenmanlar yaptı. Aynı yıl içinde katıldığı turnuvalardan ardı ardına zaferlerle dönen Fischer, özellikle uluslararası usta unvanına sahip Donald Byrne ile yaptığı efsanevi maçla adını tüm dünyaya duyurdu. Fischer, henüz on dört yaşındayken 1957 yılında Birleşik Devletler Satranç Federasyonu tarihinin en genç satranç ustası unvanını alarak tarihi bir rekora imza attı. 2002 yılında yapılan araştırmalarla biyolojik babasının Macar bir fizikçi olan Paul Nemenyi olduğu anlaşılan Fischer, bu parlak dönemin hemen ardından gelen uluslararası başarıları sayesinde önce Uluslararası Usta, 1958 yılında ise henüz on beş yaşındayken Uluslararası Büyük Usta unvanlarını elde etti.
Fischer'ın genç yaşta ulaştığı bu tarihi başarılar şu unvanlarla taçlanmıştır:
- 1957 yılında kazandığı Amerika Birleşik Devletleri Satranç Federasyonu en genç satranç ustası unvanı
- 1957 yılında elde ettiği Uluslararası Usta unvanı
- 1958 yılında tarihin o döneme kadarki en genç oyuncusu olarak kazandığı Uluslararası Büyük Usta unvanı
- 1972 ile 1975 yılları arasında elinde bulundurduğu 11. Dünya Satranç Şampiyonu unvanı
Sovyet satranç literatürünü doğrudan takip edebilmek amacıyla kendi çabasıyla Rusça öğrenen genç şampiyon, 1957 ile 1966 yılları arasında ülkesinde düzenlenen on şampiyonanın tamamını birinci tamamlayarak egemenliğini ilan etti. Annesi Regina Wender'ın Sovyet lideri Nikita Kruşçev'e yazdığı mektubun ardından resmi davet alan Fischer, 1959'da Moskova'daki festivale ve ardından "I've Got a Secret" adlı ünlü televizyon yarışmasına davet edildi. Adaylık Turnuvası'nda en iyi altı oyuncu arasına girerek en genç aday unvanını alan oyuncu, bu turnuvayı ikinci tamamlayarak dünya şampiyonluğu yolunda emin adımlarla ilerledi. Öyle ki, 1964 yılında Hollywood Hotel'de düzenlenen özel bir etkinlikte elli kişiye karşı aynı anda oynadığı simültane maçların tamamını kazanarak adeta gövde gösterisi yaptı.
Reykjavik'te Zirve Mücadelesi
Bobby Fischer, 1966 yılına gelindiğinde Sovyet oyuncuların kendi aralarında anlaşarak şike yaptıklarını iddia ederek aktif satranç kariyerine beklenmedik bir ara verdi. Daha önce 1960'ta İzlanda'nın başkenti Reykjavik'te düzenlenen turnuvada elde ettiği birinciliğin ardından, 1967 yılında Sousse'taki Interzonal turnuvasını lider götürürken organizasyonla yaşadığı sorunlar yüzünden yarıda bıraktı. Organizatörleri zorlayan talepleri ilk başlarda tepki çekse de, bu tutumu gelecekte profesyonel satranç oyuncularına çok daha iyi mali ve sosyal imkanlar sunulmasının yolunu açtı. Dört yıllık uzun sessizliğini 1970 yılında Yugoslavya'daki turnuvayla bozan dahi oyuncu, on yedi galibiyetle şampiyon olurken hiçbir hamlesinde iki dakikadan fazla düşünmedi. Ayrıca turnuva boyunca yaptığı tüm hamleleri hafızasından eksiksiz sayarak rakiplerine adeta gözdağı verdi. Büyük randevu ise 1 Eylül 1972 tarihinde İzlanda'nın başkenti Reykjavik'te gerçekleşti. Fischer, Sovyetlerin dünya satranç dünyasındaki hakimiyetine son vermek için Boris Spassky'nin karşısına çıktı. Maçın ilk oyununda basit bir hata yapan ve ikinci oyuna çıkmayarak hükmen mağlup sayılan Fischer'ı masaya geri döndürmek kolay olmadı. Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger'ın bizzat devreye girdiği bu tarihi mücadelede Fischer, 2-0 geriden gelerek Spassky'yi mağlup etti. Bu zaferle hem Dünya Şampiyonu unvanını hem de iki yüz bin dolarlık para ödülünü kazanan Fischer için New York Belediye Başkanı 22 Eylül gününü "Bobby Fischer Günü" ilan etti.
Kanun Kaçağı Bir Dahi ve Son Yılları
Fischer, 1975 yılında Sovyet rakibi Anatoli Karpov ile yapacağı unvan maçı öncesinde FIDE'ye kabul edilmesi zor şartlar sundu. Talepleri reddedilen şampiyon maça çıkmayacağını bildirince FIDE, Karpov'u yeni dünya şampiyonu ilan etti ve Fischer yaklaşık yirmi yıl boyunca sırra kadem bastı. Bu uzun sessizlik, satranç tarihinin en gizemli karakterine dönüşmesine yol açtı. Büyük usta, 1992 yılında Birleşmiş Milletler ambargosu altındaki Yugoslavya'da düzenlenecek bir rövanş maçı için yeniden ortaya çıktı. ABD hükümetinin on yıl hapis, iki yüz elli bin dolar para cezası ve ödülünün hazineye devredileceği yönündeki resmi uyarı mektubuna tükürerek meydan okuyan Fischer, maçı oynamak üzere ülkeye gizlice girdi. Karadağ açıklarındaki Sveti Stefan Adası'nda eski rakibi Boris Spassky ile karşılaşan Fischer, maçı 10-5 kazanarak üç milyon üç yüz elli bin dolarlık ödülün sahibi oldu. Bu olaydan sonra tam on iki yıl boyunca Filipinler, Macaristan, Almanya ve Japonya'da kaçak bir hayat yaşadı. Kaçaklık dönemi, 2004 yılında Tokyo Narita Havalimanı'nda ABD tarafından iptal edilmiş geçersiz bir pasaportla yakalanmasıyla son buldu. Tokyo'da dokuz ay boyunca gözaltında tutulan Fischer, bu süreçte Ağustos 2004'te Japon satranç oyuncusu Miyoko Watai ile evlendi. Mart 2005'te İzlanda vatandaşlığına kabul edilen ünlü deha, 17 Ocak 2008 tarihinde Reykjavik'te, altmış beş yaşındayken böbrek yetmezliği nedeniyle hayata gözlerini yumdu.
Fırtınalı ömründen geriye kalan ve onun dehasını ölümsüzleştiren başlıca eserler şunlardır:
- 1969 yılında kaleme aldığı ve kendi analizlerini sunduğu My 60 Memorable Games (Hatırlamaya Değer 60 Maçım) isimli başyapıtı
- 2014 yılında vizyona giren, İzlanda'daki tarihi Boris Spassky müsabakasını konu edinen ve başrollerinde Tobey Maguire ile Liev Schreiber'ın yer aldığı Şah Mat (Pawn Sacrifice) sinema filmi