Milli Mücadele'nin ve Türk siyasi tarihinin en özel isimlerinden biri olan, asıl adı Kigork Berç Keresteci olan Berç Türker, 1871 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş Ermeni asıllı bir devlet adamı ve iş insanıdır. Kendisi, Kurtuluş Savaşı döneminde Mustafa Kemal Paşa'ya ulaştırdığı kritik istihbaratlar ve orduya sağladığı hayati maddi desteklerle tanınır. Aynı zamanda erken Cumhuriyet döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görev yapmış öncü gayrimüslim vekiller arasındadır. Vatana olan bağlılığı, ona sadece meclisin kapılarını açmakla kalmamış, beyaz şeritli İstiklal Madalyası kazandırmıştır.
Aydın Bir Çevrede Yetişen Genç Bir Entelektüel
İstanbul'da gümrük müdürlüğü yapan babasını henüz beş yaşındayken kaybeden Berç Türker, amcası Bedros Keresteciyan'ın gözetiminde büyüdü. Amcası sıradan bir memur değildi. Maliye Tercüme Kalemi Müdürü olmasının yanı sıra, Osmanlı entelektüel çevreleriyle derin ilişkileri bulunuyordu. Bedros Keresteciyan, Şinasi, Namık Kemal ve Agâh Efendi gibi dönemin öncü aydınlarıyla yakın temas halindeydi. Ayrıca ülkenin ilk özel gazetesi olan Tercüman-ı Ahval'de editörlük yapmaktaydı. Bu aydın dil bilimci, Türkçe'nin ilk etimolojik sözlüğünü kaleme alarak Türk kültürüne büyük bir katkı sunmuştur. Hatta yüzyıl sonra Sevan Nişanyan da kendi sözlük çalışmalarında bu değerli kaynaktan faydalanacaktı. İşte böyle entelektüel bir iklimde yetişen Berç Türker, eğitim hayatında da zirveyi hedefledi. İlk olarak Galatasaray Lisesi'nden, ardından ise dönemin prestijli okullarından Robert Kolej'den başarıyla mezun oldu.
Hilal-i Ahmer Yılları ve Bandırma Vapuru İhbarı
Okul hayatını tamamladıktan sonra iki yıl boyunca Maliye Bakanlığı'nda görev alan Türker, 1890'lı yıllarda Osmanlı Bankası bünyesinde çalışmaya başladı. Kısa sürede bankanın üç tepe yöneticisinden biri olmayı başardı. Ancak onun asıl büyük katkıları insani yardım alanında gerçekleşecekti. 1911 yılında Kızılay'ın, yani dönemin adıyla Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin üçüncü kez faaliyete geçirilmesinde kurucu aktörlerden biri oldu. Cemiyetin Yüksek İdare Konseyi'ndeki tek gayrimüslim üye sıfatıyla uzun yıllar özveriyle hizmet etti. Milli Mücadele patlak verdiğinde ise cemiyetin ikinci başkanı olarak Anadolu'ya takalarla gizlice ilaç sandıkları sevk edilmesini bizzat organize etti. Bununla da yetinmeyip, tarihi değiştirecek büyük bir istihbaratı paylaştı. Mustafa Kemal Paşa'nın Bandırma vapuru ile Samsun'a doğru yola çıkmasından hemen önce, Paşa'nın avukatı Sadettin Ferit Bey ile görüştü. Ona, geminin Boğaz dışında bir İngiliz torpidosu tarafından batırılacağı bilgisini ulaştırarak kıyıdan gitmeleri yönünde hayati bir uyarıda bulundu. Mustafa Kemal bu uyarı üzerine vapurun kaptanına kıyıyı takip etmesini emretti. Geminin pusulası bozuk olmasına rağmen, sahili izleyerek güvenli bir şekilde Samsun'a ulaşmayı başardılar.
Sakarya Savaşı'ndan TBMM Kürsüsüne Uzanan Yol
Kurtuluş Savaşı'nın kaderini belirleyen Sakarya Meydan Muharebesi sırasında da Berç Türker sahnedeydi. Ordunun acil ihtiyacı olan top ateşleme mekanizmalarının satın alınabilmesi için Mustafa Kemal'in ricası üzerine şahsi banka hesabından 15 bin lira çekti. Bu yüksek miktarı aynı gün orduya bağışlayarak savaşın kazanılmasında kritik bir rol oynadı. Zaferin ardından kendisine hak ettiği beyaz şeritli İstiklal Madalyası takdim edildi. Barış döneminde de vatanına hizmeti sürdürdü. 1925 yılında Taksim Meydanı'ndaki meşhur Cumhuriyet Anıtı'nın yapılması için kurulan komisyonda aktif görev aldı. Yeni devletin inşası sürerken Ziraat Bankası'nda uzman olarak çalıştı. Atatürk, vatana sadakatle hizmet eden bu değerli insana Soyadı Kanunu ile birlikte "Türker" soyadını hediye etti. Büyük önderin özel isteği doğrultusunda, 1935 ile 1946 yılları arasında TBMM'de milletvekili olarak yer aldı. Milletvekilliği sırasında Hatay'ın ana vatana katılması hususunda meclis kürsüsünden yaptığı tarihi konuşma büyük yankı uyandırdı. Tutanaklara geçen bu hitap, gayrimüslim bir yurttaşın da ne denli güçlü bir Türk milliyetçisi olabileceğinin en net belgesi kabul edildi. Ömrünü ülkesine ve bağımsızlık mücadelesine adayan Berç Türker, 27 Temmuz 1949 tarihinde doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Türker'in kariyeri boyunca üstlendiği bazı önemli görevler şunlardır:
- Osmanlı Bankası Yöneticiliği
- Hilal-i Ahmer Cemiyeti İkinci Başkanlığı
- Ziraat Bankası Uzmanlığı
- TBMM Afyonkarahisar Milletvekilliği (5, 6 ve 7. Dönemler)